Wat mij betreft is de kracht van een dergelijke film dat het concreet maakt wat er met Jezus gedaan werd. Als je je niet zoveel kunt voorstellen bij een kruisiging en niet onder de indruk bent van de zwaarte van de martelingen die Jezus vrijwillig onderging, dan is dit een remedie.
De vraag is of Jezus' lijden wel kan worden uitgebeeld. Antwoord: nee, natuurlijk niet, want Hij droeg Gods toorn op de universele ontrouw van de mens aan lichaam en ziel. Dat gaat uit boven ons uitbeeldings- en inlevingsvermogen.
De bijbel beschrijft Jezus' lijden summier, feitelijk en plastisch. Neem nu dit fragment uit Markus' evangelie:
Pilatus oordeelde het geraden de schare haar zin te geven en hij liet hun daarom Barabbas los en gaf Jezus, na Hem gegeseld te hebben, over om gekruisigd te worden.
De soldaten nu leidden Hem weg tot binnen het hof, dat is het gerechtsgebouw, en riepen de gehele afdeling bijeen.
En zij trokken Hem een purperen kleed aan en zetten Hem een kroon op, die zij van doornen gevlochten hadden.
En zij begonnen Hem te begroeten: Wees gegroet, Gij Koning der Joden!
En zij sloegen Hem met een riet op het hoofd en bespuwden Hem en zij vielen op de knieën en bewezen Hem hulde.
En toen zij Hem bespot hadden, trokken zij Hem het purperen kleed uit en deden Hem zijn klederen aan. En zij leidden Hem weg om Hem te kruisigen.
En zij presten een voorbijganger om zijn kruis te dragen, een zekere Simon van Cyrene, die van het land kwam, de vader van Alexander en Rufus.
En zij brachten Hem op de plaats Golgota, hetgeen betekent Schedelplaats.
En zij gaven Hem wijn, met mirre gemengd, doch Hij nam die niet.
En zij kruisigden Hem en verdeelden zijn klederen door het lot te werpen, wat ieder ervan krijgen zou.
Het was het derde uur, toen zij Hem kruisigden.
Markus zegt niet: het was onbeschrijflijk. Hij windt er geen doekjes om. Hij vertelt wat er gebeurde in zijn bekende "en toen en toen" stijl. De Joden deden maar en Jezus was de speelbal. Zie je het voor je? De evangelieschrijver geeft genoeg details: hij zegt niet dat iedereen hem bespotte maar hij beschrijft de manier waarop, tot op het detail van het vlechten van een kroon.
De evangelieschrijvers leggen (alle vier!) nadruk op het weergeven van wat er gebeurde. Lichamelijke, psychologische marteling. Ze doen het summier, maar zetten het plaatje heel duidelijk neer. Ik waardeer het dat Gibson dat ook geprobeerd heeft.
Maar Jezus' lijden was toch meer? Ja natuurlijk. Let er eens op hoe de Bijbel dat laat zien:
* Jezus' onwaarschijnlijke lijdzaamheid bij onterechte executie
* zijn eigen woorden die wat er gebeurde in een ander daglicht zetten
* het verwijzen naar oudtestamentische beloften die vervuld werden
* theologisch commentaar van de evangelieschrijvers zelf
* het beschrijven van de opstanding als feit
Het grappige is dat de film ook bijna al deze dingen doet. Inderdaad, het theologisch commentaar blijft achterwege. (Overigens wordt dit opgevangen door de publicaties die onder de vlag van de film worden uitgegeven: evangelisatiecursussen n.a.v. the movie enzovoort.) Gibson heeft geprobeerd visueel te maken wat er "achter de schermen" gebeurde; daarom zie je Satan ook gepersonificeerd op een aantal momenten. Hij filmt een paar seconden "opstanding", zij het heel ingetogen. Filmtechnisch niet geniaal, maar essentieel voor de christelijke boodschap.
We hebben dus te maken met een vertelling met een sterk visuele component. Daarin krijgen de woorden van Jezus zelf een prominente plaats. Door flashbacks en dergelijke vraagt de film aandacht voor een dieper aspect aan het gebeurde. Het wat daarvan kan moeilijk worden uitgebeeld -- maar moet dat? Ik denk niet dat deze film zonder meer gekwalificeerd kan worden als "stomme beelden" (HC v&a 98). Mits voorzichtig gebruikt kan hij functioneren binnen de "levende verkondiging" van het Woord.
