Ik geloof niet dat er officiele leerverschillen zijn tussen, zeg maar, Spakenburg-Noord en Amsterdam-Zuidwest. Praktische verschillen zijn er in overvloed. Dat heeft te maken met gebrek aan kennis van, visie op en eensgezindheid over de leer. Bovendien leggen verschillende gemeenten verschillende accenten.
Zoom je verder in op de verschillen, dan ontdek je verschil in visie en benadering tussen verschillende sociologische strata: je hebt de oudere rechttoe-rechtaan plattelanders, je hebt de schoppende hippie-generatie van veertigers en vijftigers, je hebt de "Jasperse"-intellectuele dertigers, de Alpha-studenten, en ga zo maar door. Al die mensen hebben verschillende verwachtingen, maatstaven en accenten en dat allemaal met betrekking tot -- officieel -- dezelfde leer.
Het verschil tussen de GKvv en de anderen is grotendeels hierop terug te voeren. En op het gegeven dat er in de laatste decennia door vrijgemaakten weinig aandacht is gegeven aan het levend houden en actualiseren van de leer. Die was immers in orde? Moet je nu eens kijken. Om dsWim maar eens te citeren (met wie ik het op dit punt voor een keer roerend eens ben): de theologen hobbelen achter aan en met hen de officiele leer.
Zo gebeurt het dat ik in een Amsterdamse Alpha-dienst een enthousiast gemeentelid en cursusleider in een gemeente-gebed dingen hoor zeggen waarvan ik denk: he, klopt dat wel met onze leer? Het gebed was begeesterd en oprecht -- maar de inhoudelijke achtergrond was heel erg evangelisch-alpha en heel weinig klassiek-vrijgemaakt. Was het niet Amsterdam-Centrum geweest maar Zwijndrecht, dan had het bij de kerkenraad brieven geregend. Maar nee hoor, officieel is er geen verschil in de leer.
Dat is natuurlijk helemaal geen nieuw probleem. Binnen de CGK was er ook heel lang officieel geen verschil in de leer. Nu hebben de GKv net als zij een twee- of drie-stromenland. Ik wil ook wijzen op de Vereniging van 1892. Een prachtig initiatief; nooit daarna heeft men een zo grote stap gedaan naar eenheid, met de gedachte dat de vele verschillen geen reden mochten zijn voor apart blijven. De verschillen in praktijk en in het theologisch denken waren in die tijd groot; men had net een halve eeuw van scheurinkjes en herenigingetjes achter de rug. En het is bekend dat de fusie nooit helemaal gelukt is. De kwesties rond Ledeboer, Geelkerken en Schilder hebben de Vereniging effectief ongedaan gemaakt.
Wat zouden we moeten doen? Eerst en vooral denk ik, dat we de officiele leer aandacht moeten geven en de actualiteit ervan bespreken. Dan komen allerlei verschil in gevoelen en inzicht ook boven tafel. Ongetwijfeld denken we nu op sommige punten anders dan Greydanus, Schilder, Kamphuis, Douma en Trimp in de afgelopen eeuw dachten. Praat daarover met elkaar, zoek uit wat onopgeefbaar is en wat niet. Misschien concluderen we dat de officiele verschillen in leer groter zijn dan we dachten; maar het helpt om de praktische verschillen en vooral onbegrip en onenigheid tegen te gaan.