Een voorbeeld voor ons allemaal!
Zwolse stichting Present pioniert met diaconale hulp
De kerk is er ook voor de klussen
Het concept oogt verbluffend simpel: De kerk is de grootste vrijwilligersorganisatie van ons land. En de lokale overheid heeft contact met allerlei mensen in de knel, die schreeuwende behoefte hebben aan hulp. De stichting ‘Present’ in Zwolle koppelt vraag en aanbod. ‘Een geschenk uit de hemel’, zegt een betrokken ambtenaar.
Op een druilerige zaterdagmorgen is in een rijtjeshuis in Zwolle een ploegje vrijwilligers aan de slag. Direct achter de voordeur wordt met plamuurmessen behang van de muur geschrapt. In de woonkamer, waar de meubels zijn afgedekt met plastic, plakken een paar koppels nieuwe rollen met een fris-blauw kleurtje tegen de wand.
De vrijwilligers kennen elkaar van een wijkkring van een kerk. Na een presentatie van Present besloten ze zich aan te melden voor een klus. Vrijdagavond zijn ze begonnen, vertelt Hero, de voorman van de vrijwilligers. En als de planning wordt gerespecteerd, is het om 17.00 uur weer picobello. De bewoonster wil liever niet met een journalist praten, maar laat via de medewerkster van de begeleid-wonen-organisatie weten dat ze zeer verguld is met de belangeloze hulp.
Het idee voor stichting ‘Present’ is overgenomen van de Londense organisatie ‘Besom’ (bezem), vertelt coordinator Rudolf Setz. ‘Ik dacht: zoiets voor de hand liggends moet vast ook in Nederland bestaan. En als het er niet is, zou het er moeten komen.’
Het bleek er niet te zijn. Setz nam contact op met ambtenaren van de afdeling wijkzaken van de gemeente Zwolle om te inventariseren welke behoeften zij in de stad signaleren. In de kerken deed hij tegelijkertijd een globaal marktonderzoek naar de bereidheid van mensen om zich een dag(deel) in te zetten. De vraag bleek groot, het aanbod niet minder. Afgelopen jaar ging het project van start.
Het vrijwilligers-aanbod in Zwolle is duizelingwekkend, rekent Setz voor. ‘Ik heb een keer een rekensommetje gemaakt dat er zo’n 40.000 mensen in onze stad op een of andere wijze bij de kerk betrokken zijn. Stel nu eens dat 10.000 van hen zich een dag per jaar inzetten. Dan praat je over 80.000 uur! Als je dat kunt inzetten ten dienste van de stad, ten dienste van kwetsbare mensen, zou dat geweldig zijn. Dat is de droom waaraan we zijn gaan werken.’
‘Present’ selecteert zelf geen projecten, dat doen de maatschappelijke organisaties waar ze mee samenwerken.
Criterium is dat alleen hulp wordt geboden aan mensen die of het geld, of de gezondheid of het netwerk (van familie of vrienden) missen om de klussen zelf te klaren. Er moet dus voldoende indicatie zijn dat mensen het echt nodig hebben.
Stichting ‘Present’ is voor Zwolle ‘een geschenk uit de hemel’, zegt ambtenaar Cees van Dongen. Hij bedoelt het letterlijk. ‘We hebben hier op het stadskantoor wekelijks een gebedsgroep, waarin we voor collega’s en ons werk bidden. Via die groep ben ik ‘Present’ op het spoor gekomen en zo is het in een stroomversnelling gekomen.’
Van Dongen werkt op de afdeling ‘wijkzaken’ en houdt zich bezig met ‘bijzondere doelgroepen’; je zou ze ‘probleemhuishoudens’ kunnen noemen, als dat niet zo’n stigmatiserend klonk. Het is een groeiende groep, zegt Van Dongen, vooral de mensen die ‘multi-problemen’ hebben; alcohol- of drugsverslaving in combinatie met psychische problemen. ‘We worden steeds vaker geconfronteerd met situaties waarin bewoners niet in staat zijn om zelf de klussen in huis op te knappen. Als ze geen sociaal netwerk hebben, staan ze er alleen voor. Je kunt wel geld geven voor behang of verf – maar als niemand het aanbrengt, dan moet je als ambtenaar met veel kunst- en vliegwerk proberen wat voor hen te regelen. Present vult absoluut een gat in de markt. Ze doen werk wat je niet zomaar elders kunt ‘wegzetten’.
Omdat het grote belang van Present te onderstrepen, heeft de gemeente Zwolle de stichting een startsubsidie verstrekt in het kader van ‘vernieuwend vrijwilligerswerk’. Setz: ‘Het is flex-werk. Zo’n klus is een overzichtelijke taak, voor een dag in de week, waarbij je ook kunt zeggen: we doen het pas over een half jaar. Vrijwilligerswerk heeft vaak het imago van ‘Je meldt je aan voor een keertje, maar je zit er daarna meteen aan vast’. Bij Present kun je je voor een dag melden. Natuurlijk zijn er dan mensen die vragen of ze niet vaker op pad kunnen. Tegen hen zeggen we: Doe het eerst maar eens een dag. Als je het leuk vindt, zien we daarna wel verder. Het mes snijdt aan twee kanten: de kerk is dienstbaar ten opzichte van mensen die de hulp goed kunnen gebruiken, en het is voor de groepen een goede ervaring.’
Is Present een verkapte vorm van evangelisatie?
Setz: ‘Dat is niet de opzet. In feite bieden we een service aan de kerken om dienstbaar te zijn aan de samenleving. Als iemand vraagt: Waarom doe je dit? Heb je niets beters te doen op je vrije zaterdag? – dan heb je de gelegenheid om iets van je motivatie te vertellen. Maar de motivatie is dan toch in de eerste plaats: We willen jou helpen. Dat is al heel wat, en laat het maar een signaal zijn.’
Present kan voor mensen binnen de kerken een middel zijn om na te denken over diakonaat in eigen omgeving. ‘Vroeger was de kerk actief met ‘werken van barmhartigheid’. Met de huidige terugtredende overheid kan de kerk die taken weer op zich nemen. Present maakt het kerken heel eenvoudig om op dat vlak iets te doen. We merken dat bij mensen die zo’n dag meemaken, opeens de ogen opengaan voor de nood dichtbij huis. Dan denk ik: Trek je niet terug achter je eigen kerkmuren. Maak maar zichtbaar wat je drijft.’
Het project is ideaal om het imago van de kerk op te poetsen, beaamt Setz. ‘De kerk heeft weleens het imago van een club die vooral op zichzelf gericht is. Dit is een ander gezicht van de kerk. Overigens hoeft deze werkwijze niet exclusief voor de kerken te zijn. We beogen eigenlijk een maatschappelijke beweging op gang te brengen waarin het normaal is om naar elkaar om te zien. Dat kan in feite iedereen doen.’ Dus als een plaatselijk voetbalelftal zich aanbiedt, vindt Present dat ook prima? ‘ We gaan dat in elk geval serieus overwegen. We richten ons in eerste instantie op het netwerk van kerken, omdat daarbinnen honderden groepen actief zijn. Het sluit ‘ideologisch’ ook aan bij kerken. Als in de bijbel wordt gesproken over het omzien naar de naaste, in de navolging van Jezus, dan sluit dat er nauw bij aan. Mensen in de kerken voelen zich ook schuldig over het feit dat ze daar eigenlijk niets aan doen. Het appel dat we via Present op hen doen, wordt gelukkig goed opgepikt.’
In Engeland is ‘Besom’ als sinds 1985 actief. Jaarlijks zet de organisatie 150 groepen per jaar in. In een stad als Zwolle moet dat aantal ook haalbaar zijn, denkt Setz. In het huidige proefproject ligt het aantal nu nog op twintig, maar volgens de planning kan de doelstelling in een paar jaar worden bereikt.
De klussen die Present aanpakt, lopen uiteen van verven, behangen en helpen verhuizen tot de tuin opknappen. Setz: ‘Met een paar man kun je geweldig veel voor iemand betekenen. Laatst waren we bij een vrouw die net was verhuisd. Ze zat met een paar kleine kinderen in een huis, de kasten lagen uit elkaar, de verhuisdozen stonden nog gevuld. Er was niemand die haar een beetje op weg hielp. Na een paar uurtjes zag ze het weer helemaal zitten.’
Op termijn ziet Setz volop kansen om het aanbod verbreden. Je kunt bijvoorbeeld denken aan een groep vrijwilligers die een dag met dementerende mensen optrekt of een maaltijd verzorgt in een tehuis voor ouderen.
De gemeente Zwolle verwacht dat Present een behoorlijk groeipotentieel heeft. Via het maatschappelijk werk of de thuiszorg zijn honderden adressen te verzamelen waar de kerkelijke vrijwilligers inzetbaar zijn. Van Dongen: ‘ We zeggen vaak dat de maatschappij verhardt, dit zet er iets positiefs tegenover.’
Maar ligt het niet voor de hand dat de gemeente hoopt
