In dit hoofdstuk van Nieboer zouden de beslissingen moeten vallen. Want vanuit het bepalen van de gereformeerde identiteit kun je ook aangeven welke het kant het wel of niet op moet i.v.m. 'evangelische' invloeden.
Een vraag tussendoor: hebben wij als GKV nog wel een eigen, gereformeerde identiteit? M.i. is er een enorme identiteitscrisis aan de gang. Qohelet, Mahüon en Hans B zijn daar in het topic
Stormwaarschuwing op ingegaan. Collectief gezien zijn we, denk ik, de oude identiteit kwijt, en hebben we nog geen nieuwe gevonden. De aanknopingspunten zijn er natuurlijk nog wel: de bijbel, de gereformeerde belijdenis die we formeel als identiteitskader hanteren. Maar hoe dat concreet gestalte krijgt, en wat we dan geloven, en hoe we dan handelen?
Nieboer concentreert het gereformeerd zijn op Woord, Rijk, schepping.
In reactie op veel evangelisch denken heeft dat zonder meer zin, omdat het Woord daar makkelijk door subjectieve ervaring (aangezien voor openbaring, of profetie) wordt beconcurreerd, en Rijk en schepping als collectieve, wereldwijde noties niet altijd in zicht zijn. Het is een sterke kant van het gereformeerde geloof om zo op de concrete, tastbare werkelijkheid van Woord en wereld gericht te zijn. Dat is o.a. een poging om de volstrekte concentratie op en gehoorzaamheid aan God gestalte te geven.
Tegelijk denk ik dat Nieboer's invulling van 'gereformeerd' meer neo-calvinistisch dan universeel-gereformeerd, en ook wel een beetje meer filosofisch dan theologisch is.
Gereformeerde theologie heeft altijd Gods openbaring centraal gesteld. Maar daarbij ging het dan direct om God zelf. En bovendien is een groot deel van de gereformeerde traditie gewijd aan de vraag naar het heil: waar en hoe vindt Gods heilswerk plaats? De grote componenten zijn dan schepping (mens) - zondeval - verkiezing - verbond - verzoening (Christus!) - heiliging (Geest!) - kerk als plaats van het heil (sacramenten) - voleinding van de wereld.
Afgezet daartegen vind ik Nieboer's betoog eerlijk gezegd wat schraal. Ik kan het wel proberen te begrijpen vanuit de 19e/20e eeuwse geschiedenis:
- aanval op Gods Woord vanuit ratio en ervaring;
- aanval op het bijbelse scheppingsgeloof vanuit de evolutietheorie;
- aanval op de christelijke cultuur door atheïsten en liberalen, bij velen leidend tot een terugtrekken uit de wereld.
Abraham Kuyper heeft op die drievoudige aanval gereageerd, en o.a. Klaas Schilder is hem in hoofdlijnen gevolgd. Laat dat in die context nodig zijn, een onbedoeld gevolg kan wel zijn dat de door Nieboer genoemde thema's onevenredig veel aandacht opeisen. En m.n. de concentratie op de geschapen werkelijkheid heeft m.i. een sterke seculariserende dreiging in zich.
Kortom: wat is gereformeerd? dat moet je breder en anders invullen dan Nieboer doet. De concentratie op het Woord (van de levende God!) onderschrijf ik. Van voortdurend onderzoek in de bijbel mogen we vernieuwing van ons denken en een nieuwe richting voor ons leven verwachten. Omdat al vele generaties ons voorgingen in het luisteren naar Gods Woord, bepleit ik daarnaast een brede oriëntatie op onze traditie, gereformeerd in de brede zin van het woord, waarbij ik ook de grote christelijke middeleeuwse denkers en de kerkvaders graag zou meenemen. Dat is natuurlijk te veel voor één mens, dus daarom zou het handig zijn als we konden samenwerken in het opnieuw vinden en uitwerken van een gereformeerde identiteit.
