Tja, Qohelet, daar zeg je een paar verschillende dingen in één reactie...
Het lijkt mij één van de problemen in onze kerken dat de dingen stilzwijgend veranderen. Maar waarom zouden ze alleen door de tijdgeest veranderen? Of anders, waarom zouden ze in de jaren twintig, of dertig of veertig of vijftig of zestig niet onder invloed van de toenmalige tijdgeest tot stand gekomen zijn? Of door nog heel andere invloeden? Daar kom je pas achter als je er inhoudelijk op in gaat.
Maar ja, dat is lang niet gebeurd en gebeurt lang nog niet altijd. Ik ben wel eens bang dat het voor een aantal mensen nu te laat is. Ze voelen zich zo bedrogen door onze kerken en door voorgangers, dat ze geen ruimte meer hebben om nog inhoudelijk te praten. Omdat er zo'n periode van stilte tussen de meningen zit is dat ook heel moeilijk. Waarom zou iemand ons, predikanten van nu, geloven als we andere dingen zeggen dan de predikanten van toen, die ze geloofd hebben en bij wie ze zich goed bevonden hebben? Als de ontwikkeling nu geleidelijk gegaan was, dan hadden mensen kunnen wennen, had er overdracht van vertrouwen kunnen plaats vinden. Nu is dat niet gebeurd.
Wat Assen '26 betreft dan, ik ben niet gewend daar zo naar te kijken als jouw reactie suggereert. Er is toen, in een bepaalde setting, een uitspraak gedaan. Maar ik zou het nooit een afspraak noemen. Ik voel me er zelf in geen enkel opzicht door gebonden. Ik heb met overtuiging getekend voor onze belijdenissen, maar zeker niet voor alles wat de kerken ooit in het verleden, buiten mijn bijzijn, uitgesproken hebben. Ik ga met Assen-26 net zo om als met Amersfoort-West-67: als de synode het niet ter discussie wil stellen leg ik me daarbij neer, maar ik distantieer me van beide uitspraken rustig en met een goed geweten. We zijn verdraaid nog an toe niet rooms geworden, toch?
Goed, dat neemt niet weg dat ik best begrip kan opbrengen voor mensen die van de theologische en hermeneutische ontwikkelingen in de ruim vijfenzeventig jaar ná Assen-26 niet op de hoogte zijn, en die zich maar al te goed herinneren dat jaren- en jarenlang Assen is gepresenteerd als de synode die opkwam voor het Schriftgezag en tegen de Schriftkritiek. Maar dat brengt me alleen maar weer terug bij wat ik eerder schreef: mensen zijn misleid. Dat verwijt ik de misleiden niet. Het is de hypotheek van de generaties vóór ons die nu afgelost moet worden.
In ieder geval geloof ik helemaal niet dat een uitspraak als die van Assen betekent dat de bewijslast voor het anders tegen dingen aankijken nu komt te liggen bij de mensen die het niet met Assen eens zijn. Het is uiteindelijk precies die manier van denken die me tegen de borst stuit. Alsof je een uitspraak uit het (rijkelijk verre) verleden over een complex probleem vanzelfsprekend kunt doortrekken naar vandaag. Nee, niet vanwege de tijdgeest, maar omdat de hele situatie op inhoudelijke gronden permanent verandert. Wat niet verandert dat is dood. Precies omdat wij leven hebben dit soort uitspraken maar een beperkte houdbaarheidsdatum.
Nog één keer anders gezegd dan. Ik geloof dat de bijbel op een actieve manier duidelijk is. Dat betekent voor mijn besef dat iedereen 'm kan begrijpen. Wie gelooft in de duidelijkheid van de bijbel moet zich dus verplicht voelen naar iedereen te luisteren. Er is allicht iets te leren. Dus luister ik naar Assen en leer ik van Assen dat de verankering in de historie belangrijk is en dat je niet op basis van vermoedens of een of ander gevoel van dat het allemaal ook anders kan zijn een bijbelgedeelte uitlegt. Maar ik luister ook naar anderen, en leer ook van hen, andere dingen. Ik ga niet herhalen. Maar ik laat me niet verplichten naar de een wel te luisteren en naar de ander niet. Als Assen-26 een leeruitspraak moet worden ga ik ook meteen preken over machteloosheid en krachtsontplooiing van de kerk, zoals Geelkerken eerder deed. Wie wil opereren alsof de duidelijkheid van de bijbel betekent dat hij of bepaalde voorgangers het hebben begrepen en dus hebben gesproken en zo is het, die moet dan maar een eigen secte stichten.
