Het beloofde artikel. Wel een beetje lang....
Bestaat Donald Duck nog?
Wie kent hem niet, die grappige eend met zijn matrozenpakje en zijn rode autootje? Iedereen heeft weleens verhalen over hem gelezen. Dankzij de tekenkunst van Walt Disney is hij een beroemdheid geworden. Wereldberoemd zelfs. Maar wie en wat is Donald Duck eigenlijk?
De oudst bekende verhalen over meneer Duck zijn opgetekend door Walt Disney. Heeft hij een waarheidsgetrouw beeld willen schetsen van deze figuur? En is Donald Duck dan een eend met menselijke trekken, of een mens in een eendenlichaam? Of heeft Disney de figuur Donald Duck gebruikt om zijn eigen boodschap over te brengen? En welke boodschap is dat dan?
Wie is of was Donald Duck?
De enige bronnen die we hebben over Donald Duck zijn afkomstig van Walt Disney en degenen die hem opgevolgd hebben (Carl Barks c.s.).
De eerste keer dat we wat van Donald Duck horen, in de bronnen die we nu nog hebben, is op 9 juni 1934. Hij speelt dan een rol in de Silly Symphony cartoon 'The wise little hen'.
Al snel wordt hij bekender dan de destijds bekende Mickey en Minnie Mouse en Goofy, met wie hij ook enkele avonturen beleefd heeft, getuige de verhalen van Walt Disney.
In een cartoon uit de oorlogstijd blijkt dat de middle-name van Duck Fauntleroy is.
Vanaf 7 februari 1938 komen de verhalen met strakke regelmaat naar buiten: het weekblad Donald Duck is van start gegaan.
Na het overlijden van Walt Disney hebben anderen zijn werk overgenomen. Opvallend is dat Donald Duck met de tijd mee verandert, maar zelf nooit ouder wordt. Hierover later meer.
Donald heeft zelfs een plek gekregen in de Walk of Fame (1984) en op 9 augustus 2004 zelfs een eigen ster.
Als we onze bronnen wat nader gaan bekijken, ontdekken we wat vreemde dingen. Om te beginnen is het onduidelijk wat de geboortedatum van Donald Duck is. Sterker nog, de bronnen spreken elkaar hierin tegen.
In de tekenfilm 'Donald's happy birthday' blijkt hij op 13 maart 1934 geboren te zijn. Echter, in de verhalen over de jonge jaren van zijn oom Dagobert Duck komt hij al als kind voor in 1930 (in deel IX van 'De jonge jaren van Dagobert Duck'). Ook zijn er bronnen die de geboorte van Donald al rond 1920 plaatsen.
De drie neefjes van Donald (Kwik, Kwek en Kwak in het nederlands) hebben ook een ietwat vage afkomst. Sommige bronnen stellen dat hun moeder, Dumbella, een nicht van Donald is, andere bronnen dat zij zijn tweelingzus is.
Deze onduidelijkheden kunnen tot twee conclusies leiden: óf Walt Disney c.s. heeft een poging gedaan om de onzekerheden rond Donald Duck te verbloemen, óf hij wil niet een waarheidsgetrouw beeld schetsen, maar alleen een boodschap overbrengen.
Laten we kijken welke van de twee het meest waarschijnlijk is.
Eend of mens?
Het eerste waar we naar gaan kijken, is of we staande kunnen houden dat Disney Donald Duck heeft willen neerzetten als historische figuur. In dat geval is vooral de vraag of hij een eend met menselijke trekjes is, of een mens in een eendenlichaam interessant.
Iedereen zal het erover eens zijn dat Donald het uiterlijk van een eend heeft. Het feit dat hij een snavel, veren en zwemvliezen als poten heeft, wijzen ook duidelijk in die richting. Echter, deze eend heeft kleren aan, hij praat, hij woont in een huis, hij rijdt auto en beleeft allerlei menselijke avonturen. Wat overheerst dus bij hem? Hij schaamt zich niet om broekloos rond te lopen. Zou een eend ook niet doen. Maar wat gebeurt er als Donald gaat zwemmen? Hij trekt een zwembroek aan. Dat is iets wat juist typisch iets voor mensen is. (Hoewel men zich steeds vaker eends gaat gedragen, getuige de toenemende drukte op naaktstranden.) Ook zwemt hij anders dan eenden. Meestal in borstcrawl, hoewel ik nog nooit eerder een eend borstcrawl heb zien doen, en er buiten de familie Duck geen eenden bekend zijn die de borstcrawl doen.
In zijn diepste wezen blijkt Donald dus een mens te zijn. Maar op andere momenten komt zijn eendse aard juist heel duidelijk naar voren. Misschien is hij dan evenveel eend als mens, of evenveel mens als eend.
Wat we ons wel kunnen afvragen, is of Disney niet gewoon had kunnen toegeven dat er onzekerheden bestaan rond de afkomst van Donald Duck. Ook is de blijvende jeugdigheid van Donald en zijn neefjes verwonderlijk. Zeker gezien de ontwikkelingen die ze meekrijgen. Vroeger hadden ze nog geen computer, tegenwoordig zijn vooral de neefjes niet van de computer weg te slaan. Behalve natuurlijk voor hun scouting-bezigheden.
Boodschap
De andere mogelijkheid is ook een interessante. Laten we kijken wat we daarvan kunnen zeggen.
De onduidelijkheid over de geboorte van Donald is dan niet belangrijk voor het verhaal. Het gaat dan tenslotte niet om de persoon Donald Duck, maar om de boodschap die de verhalen over hem in zich hebben.
Ook de uiterlijke veranderingen van Donald en van zijn leefwereld zijn dan niet bedoeld als iets werkelijks, maar juist om de boodschap meer in de moderne tijd neer te zetten.
Hoewel het niet onmogelijk is dat Walt Disney geprobeerd heeft om een waarheidsgetrouw beeld te schetsen, is het dus toch niet heel waarschijnlijk. Wat we dan aannemelijk moeten maken, is dat er een boodschap in de verhalen over DD verborgen zit.
Iets wat altijd terugkomt in de verhalen over Donald is zijn onhandigheid. Hij bedoelt alles heel goed, maar het loopt hem iedere keer uit de hand. Tenminste, vaak begint het met een kwade bui van hem en wil hij in meer of mindere mate wraak nemen. Vervolgens komt zijn goede aard weer naar boven, maar dan is het al te laat.
Daarbij is hij eigenwijs en laat zich maar moeilijk de juiste weg wijzen. Hij ziet fouten van anderen ook altijd veel sneller dan zijn eigen fouten.
In deze kenmerken zullen we de algemene Disney-boodschap moeten zien te vinden. De menselijke trekken van Donald komen blijkbaar altijd heel duidelijk naar voren. En wat voor menselijke trekjes! Hij is vaak erg egoïstisch. Of moet ik zeggen egocentrisch? Hij ontziet niemand als hij ergens voor gaat, of als hij kwaad is. Hij bedoelt alles altijd heel goed, behalve in het begin. Zijn diepste drijfveer lijkt zelfbehoud. En dan maakt het niet uit of hij vernederd wordt of niet. Hij gaat door. Geeft nooit op. En leert nauwelijks van zijn fouten.
Heeft Disney ons een spiegel willen voorhouden? Zijn boodschap lijkt te zijn: mensen, kijk eens eerlijk naar je intenties. Was ook je eerste intentie een goede? Praat dat dan niet goed met je latere intenties!
En geef vooral nooit op, of de wereld nou meewerkt of je juist hard tegenwerkt.
Dan blijft er nog één vraag open staan. Namelijk, heeft Walt Disney geprobeerd om in eerste instantie Donald Duck als een historisch figuur neer te zetten, of was het vanaf het begin zijn bedoeling deze boodschap over te brengen? En in hoeverre zijn de nieuwste verhalen nog betrouwbaar als het gaat om de persoon Donald Duck?
Uit alle ontwikkelingen die Donald Duck heeft doorgemaakt, kun je concluderen dat de oudere verhalen betrouwbaarder zijn, maar later is de boodschap gaan overheersen. Wat begonnen is bij Disney met geschiedenissen waar wij wat uit kunnen leren, is door zijn opvolgers misbruikt om puur een boodschap over te brengen. De Donald Duck van nu is niet de werkelijke Donald Duck meer. Hij is slechts nog een aangeklede eend, die van alles mee moet maken om een boodschap over te brengen in plaats van dat zijn belevenissen gebruikt kunnen worden om ons iets te leren!
