In deze discussie wil ik het visiedocument van de Vijfhoek, een groep bezwaarde leden van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt, bespreken.
Het document is hier te vinden:
http://www.de-vijfhoek.nl/index/visiedocumentMijn eerste reactie bij de eerste lezing:
Kopje:
grote lijn der veranderingHier wordt de gebruikelijke stricte interpretatie van de bijbel (die momenteel dus onder vuur ligt) tegenover het postmodernisme gesteld. Impliciet lijkt men te stellen dat omdat het postmodernisme fout is, de klassieke bijbelexegese dus goed is. Zij verwijzen hiervoor naar oa de NGB.
Mij lijkt dit te kort door de bocht: niet elk tornen aan de klassieke bijbelexegese wordt ingegeven door een hang naar postmodernisme. Niet elk tornen aan de klassieke bijbelexegese gaat per definitie in tegen de richtlijnen zoals deze verwoord zijn in de NGB.
Zoals zij zelf zeggen: de bijbel is zo volstrekt duidelijk dat zij genoegzaam is tot ons behoud. Volgens mij betekent dat dat alles waar dus interpretatieverschillen over kunnen bestaan, dus uiteindelijk niet noodzakelijk is voor ons behoud.
Verderop onder datzelfde kopje wordt postmodernisme gelijk geschakeld aan secularisme. Da's hooguit ten dele waar: verlichting en modernisme waren minstens zo erg uiting van secularisme. Zij verwijten de GKv dat ze geen helder standpunt tav het postmodernisme hebben geformuleerd (wat overigens best terecht kan zijn), maar door dit zo te formuleren doen zij het postmodernisme tekort. Het is goed om te onderscheiden waar het postmodernisme zich onderscheid van haar voorlopers zoals het modernisme. Ken uw vijand. Dat mis ik in dit document.
Kopje
Aanpassing aan tijdgeestHier stelt dat wanneer men de manier van bijbelexegese blootstelt aan de tijdgeest, je
dus verder van Gods Woord afgaat en de bijbel meer en meer een mensenwoord wordt. De Waarheid hangt dan volgens hen niet meer af van de bijbel, maar van de exegeet. Ook dat lijkt me kort door de bocht, maar gelukkig beloven ze het uit te leggen. Daarvoor voert men voorbeelden aan, namelijk:
1 omgaan met het eerste deel van genesis: bepleiten van de metaforische waarde
2 bijbel, maatschappij en ethiek (met referentie aan deputaatschap huwelijk en echtscheiding, en aan vrouwen in het ambt)
3 liturgische vernieuwingen binnen de dienst (overigens vind ik dit voorbeeld niet op zijn plek: er wordt gesteld dat de vernieuwingen per definitie samen gaan met de verschuiving van ellende-verlossing-dankbaarheid naar halleluja-God-houdt-van-jou. Ook dat lijkt me niet geheel terecht)
4 de kerk is pluraal geworden tav diverse klassieke gereformeerde waarden (maar er wordt in het midden gelaten of deze klassieke waarden heilsnoodzakelijk zijn)
5 de GKv is niet meer de enige Ware Kerk in NL (zoals verwoord in een boekje van Kamphuis in 1967). Voorbij wordt gegaan aan of dit uberhaupt ooit een synode-besluit en dus officiele leer der GKv is geweest. Er wordt gerefereerd aan NGB art 27-29, zonder zich af te vragen of er legitieme alternatieve interpretaties mogelijk zijn (dan GKv is in NL de enige ware kerk).
6 Gevoel/ervaring is tegenover Schrift en Belijdenis komen te staan. Kritiek wordt daardoor als fout en negatieve stemmingmakerij afgedaan. (Dat lijkt me los van elkaar te staan: gevoel als (evangelicaal) geloofscriterium vs omgaan met kritiek op het kerkenraadsbeleid)
kopje:
De synodalen achterna?Hier volgt een herhaling van zetten. Men zet zich af tegen de volgende redenering: Omdat bijbel en wetenschap niet stroken, wordt dus de bijbel aangepast aan de wetenschap, en is dus bijv genesis 1-11 niet klassiek op te vatten en is het dus een allegorie.
Bij dit afzetgedrag beroept men zich op de NGB. Mijns inziens is het prima om je hiertegen af te zetten, maar
niet op grond van de NGB. Volgens mij leg je dan de NGB veel meer in de mond dan daar staat. Uit de NGB volgt imho niet automatisch dat de bijbel niet metaforisch kan worden opgevat. Die niet-metaforische exegese is namelijk meer traditie dan dat het bijbels of conform NGB is.
Overigens worden onder dit kopje diverse parallellen getrokken tussen de situatie in de synodale kerk van de vijftiger jaren en de situatie in onze huidige kerk. Die parallellen lijken mij ook aanwezig. Maar ik deel hun conclusie niet dat het dus per definitie fout (of zorgwekkend) is wat op dit moment in onze kerken gebeurt. Ten eerste hoeft het niet zo te zijn dat een bepaalde beweging altijd bij hetzelfde eindpunt uitkomt. Ten tweede is het wellicht niet voor niets (en van Hogerhand gegeven) dat die beweging
steeds weer op komt zetten.
Kopje:
Hoe verder?God dienen onder juiste Woordverkondiging. (Dat lijkt me volkomen juist, en ik zou er nog aan toe willen voegen: nastreven van de juiste bediening der sacramenten en juiste handhaving van de tucht).
SamenvattingDe vijfhoek constateert een boel juiste dingen/veranderingen. Zij constateren terecht dat dat afwijkt van het klassieke gereformeerde belijden (hoewel dat klassieke belijden niet altijd expliciet verwoord is synode, noch expliciet verwoord staat in NGB, en dus interpretatie is). Zij constateert terecht dat onze huidige kerken dezelfde weg in lijken te slaan als de kerken syndaal, 'die ten onder zijn gegaan'. Ze wijzen daar een oorzaak voor aan, namelijk het vrijer omgaan met de exegese van de bijbel (waarvan ik vermoed dat dat terecht is, als zou ik 'evangelicalisering' als aparte oorzaak benoemen).
Naar mijn mening bewijzen zij echter onvoldoende dat de klassiek gereformeerde bijbelexegese de enige juiste exegese is. Zij stellen imho onbeargumenteerd dat de klassieke exegese slechts als enige conform de NGB is. De beloofde uitleg rond de verhouding bijbel vs exegeet blijft uit.
Hoewel zij verwijten dat de GKv niet tegen het postmodernisme ten strijde trekt, maken zij zich aan het omgekeerde schuldig: alles dat riekt naar postmodernisme is per definitie fout. Een degelijke analyse van dat postmodernisme ontbreekt, laat staan dat er verduidelijkt wordt wat er fouter aan is dan aan het modernisme. Dat is belangrijk, zeker wanneer je onze situatie naast die van de synodalen in de jaren '50 legt (de tijd van het modernisme).
Een groot gemis is een alternatief voorstel tav omgaan met de huidige natuurwetenschappelijke kennis. Integratie van bijbel en natuurwetenschap is kennelijk fout, maar wat is dan nog wel mogelijk? Welke houding nemen zij aan tav de natuurwetenschappen (en literatuurwetenschappen enz)? Dat vind ik niet terug.
Kortom: veel (deels terechte) constateringen, weinig echte visie.
