Auteur Topic: Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen  (gelezen 21179 keer)

webredacteurMO

  • Redactie GKV.nl
  • Berichten: 26
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Gepost op: december 17, 2010, 11:31:21 am »
We hebben een vernieuwde versie van de formulieren en een vernieuwde vertaling van de Bijbel (NBV). Allemaal gesteld in hedendaags taalgebruik. De berijmde psalmenbundelen laten we (voorlopig) echter voor wat het is. En dat is jammer, vindt David Heek, theoloog met preekbevoegdheid binnen onze kerken. 'Ik ben gek op de onberijmde psalmen (die in de Bijbel dus), en niet op de berijmde. Want met die laatste kan ik veel te vaak helemaal niks.'

Door David Heek
Voordat ik ergens een kerkdienst mag leiden, krijg ik vaak een behoorlijke lijst aan liturgische verzoeken toegestuurd. Daar ga ik nu niet al te veel op in (maar ik kom werkelijk complete ‘liturgo-wetboeken’ tegen!). Ik wil het nu even hebben over een mededeling die regelmatig terugkomt. Die luidt zo:

‘Wij stellen het als gemeente erg op prijs wanneer u in de liturgie een ruime plek aan de psalmen toebedeelt.’

Nu moet ik zeggen dat ikzelf gek op de psalmen ben. Ze gaan zo diep, ze zijn zo inhoudelijk, zo wijs opgezet, zo troostvol, zitten vol met goed nieuws, God zelf staat er heerlijk centraal in, enzovoort enzovoort.
Maar er is één probleem. Ik ben namelijk gek op de onberijmde psalmen (die in de Bijbel dus), en niet op de berijmde. Want met die laatste kan ik veel te vaak helemaal niks.

De redenen daarvoor zijn:

1. archaïsch (= ouderwets) taalgebruik (waaronder ook de grammatica);
2. kromme en onduidelijke zinnen;
3. onjuiste vertalingen (met veel bijverzinsels)

Ik wil de eerste twee redenen graag kort aantonen. Laat ik het bij de eerste drie psalmen houden (maar ik zou gemakkelijk de overige 147 psalmen kunnen nagaan).

1. Archaïsch taalgebruik

In het algemeen:

- Het Nederlands kent geen gebiedende wijs meer met die typische ‘t’ aan het eind, zoals: ‘Vreest de HEER’ en ‘verheugt u en dient hem’.
- ‘Gij zijt’ kan echt niet meer. Het vervreemdt je bovendien van de rest van de tekst.

- Psalm 1: ‘Welzalig’, ‘der bozen raad’, ‘’s HEREN wet’, ‘rijke vrucht’, ‘gericht’, ‘bozen’.
- Psalm 2: ‘hun banden scheuren’, ‘grimmigheid’, ‘berg der heiligheid’, ‘Zie ik verwek u heden’, ‘ganse’, ‘rechters zonder rede’, ‘dient Hem naar zijn eis’, ‘te licht wordt hij getart’, ‘gramschap’, ‘zalig’.
- Psalm 3: ‘begeven’, ‘mijn hoofd verheffen’, ‘verkwikt’, ‘daar mij zijn hand behoedt’, ‘gewis’, ‘al is mij alles tegen’.

2. Kromme en onduidelijke zinnen

- Psalm 1: Deze psalm begint met ‘welzalig’, en dat woord wordt vervolgens in regel 3 en 5 niet herhaald. daardoor snap je vanaf regel 3 al niet meer wat je zingt.
‘Hij is gelijk een altijd groene boom’. (Is hij meteen/direct of lijkt hij op een altijd groene boom?)
- Psalm 2: ‘…, opdat gij niet te gronde (volgende regel:) gaat op uw weg.’
- Psalm 3: ‘U hebt, uw naam ter eer, gesmaad de goddelozen.’

Het zijn drie geweldige psalmen als ik ze in de Bijbel lees. Maar als ik ze moet zingen waan ik me in 30/40′er jaren van de vorige eeuw.
En dat verdienen de psalmen niet.

Dus men kan wel van me verlangen dat ik ‘ruimte toebedeel’ aan de psalmen, als ze niet snel worden hertaald heeft dat weinig zin.
De synode van mijn kerkverband loopt m.i. op dit punt al 20, 25 jaar te slapen. En ondertussen heeft men wel in alle wijsheid besloten het nóg ouderwetsere liedboek in te voeren en – ik haat het volgende woord – te toetsen.

Wat een beleid, wat een toekomstvisie! Tjongejonge, hoe kun je ervoor zorgen dat je de jongste generatie uit de kerk jaagt en – nog erger – al zingend van God zelf vervreemdt..!
Ik kan me dan ook niet aan de indruk onttrekken dat menig voorganger/synodeganger het een worst zal zijn of God in de eigen taal grootgemaakt wordt. Zou eigen taal misschien te dichtbij komen?

P.S. Aanstaande zondagmiddag mag ik in Putten Psalm 40 bespreken en toepassen. Natuurlijk zingen we die psalm ook. Maar ik heb vers 3 maar opnieuw berijmd. Want ik weiger die laatste zin (”O Here, zie, ik kom!”) te laten zingen. Sorry hoor, maar dan denk ik aan andere dingen.

Het ‘oude’ vers 3 gaat zo:

Het is geen offervuur wat U behaagt,
Gij wilt, Heer, dat ik naar U hoor,
en zelf ontsluit Gij mij het oor:
Gij hebt alleen gehoorzaamheid gevraagd.
Mijn God, ik draag uw wetten,
om op uw wil te letten,
gedurig bij mij om.
Het boek schrijft over mij.
Gij hoordet hoe ik zei:
“O Here, zie, ik kom!”

Mijn versie luidt (en die staat veel dichter bij het Hebreeuws):

Het is geen offervuur wat u behaagt.
U wilt, Heer, dat ik naar u hoor.
En zelf opende u mijn oor.
U hebt alleen gehoorzaamheid gevraagd.
Mijn God, ik draag uw wetten
en wil daar graag op letten.
Ik hou er zoveel van!
Het boek schrijft over mij.

elle

  • Moderator
  • Berichten: 7583
  • The way of the leaf
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #1 Gepost op: december 17, 2010, 11:42:57 am »
Hmz... Er zijn 'Psalmen van Nu' die prima door de gemeente gezongen kunnen worden. Dat is toch een prima alternatief voor de 'NBG-berijming'? Psalm 42/43 is in die uitvoering veel beter te pruimen, bijvoorbeeld. Mits je het begeleidt met degelijk muziekteam ipv orgel.
Maar dat lijkt me een veel belangrijker punt: de muzikale begeleiding van psalmen is vaak dusdanig beroerd dat psalmen zingen alles behalve een genot is. Tekstuele aanpassingen zonder muzikale aanpassingen levert weinig op, vermoed ik.
"Ask not what the Body can do for you. Ask what you can do for the Body."[/]

Trajecto

  • Berichten: 4990
  • Nulla aetas ad discendum sera
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #2 Gepost op: december 17, 2010, 05:08:28 pm »
Er ontbreekt een stukje aan het eind.

Hier de gewijzigde berijming zoals te vinden op
http://www.davidium.nl/2009/08/07/de-berijmde-psalmen/
even compleet.

David Heek:

Mijn versie luidt (en die staat veel dichter bij het Hebreeuws):

Het is geen offervuur wat u behaagt.
U wilt, Heer, dat ik naar u hoor.
En zelf opende u mijn oor.
U hebt alleen gehoorzaamheid gevraagd.
Mijn God, ik draag uw wetten
en wil daar graag op letten.
Ik hou er zoveel van!
Het boek schrijft over mij.
U hoorde wat ik zei:
“Mijn God, hier ben ik dan!”

rtfm08

  • Berichten: 995
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #3 Gepost op: december 21, 2010, 10:52:35 pm »

quote:

webredacteurMO schreef op 17 december 2010 om 11:31:
We hebben een vernieuwde versie van de formulieren en een vernieuwde vertaling van de Bijbel (NBV). Allemaal gesteld in hedendaags taalgebruik.
Dat hedendaagse taalgebruik is mi discutabel.Hoe hedendaags is gehenna ? Toen ik het tijdens een gkv-dienst hoorde had ik eerst geen idee waar het over ging. 8)7

Trajecto

  • Berichten: 4990
  • Nulla aetas ad discendum sera
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #4 Gepost op: december 21, 2010, 11:44:23 pm »

quote:

rtfm08 schreef op 21 december 2010 om 22:52:
[...]


Dat hedendaagse taalgebruik is mi discutabel.Hoe hedendaags is gehenna ? Toen ik het tijdens een gkv-dienst hoorde had ik eerst geen idee waar het over ging. 8)7

Ja. Gehenna de vergriekste vorm van het Hebreeuwse Ge-Hinnom...
Nou, ik vind het wel goed wanneer niet meer in Bijbelteksten het woord "hel" wordt gebruikt voor verschillende begrippen -- zowel voor Gehenna als "Sjeool" of "Hades".
Hier teruggrijpen naar de oorspronkelijke tekst en proberen de tekst transparant naar zoals hij bedoeld is te krijgen, lijkt me juist.
(Uitleg over het hoe wat en waarom moet natuurlijk niet vergeten worden; we waren het anders gewend.)

Ook als is het dan wat nieuw, op zich betreft het geen nieuwe woorden.

Riemer Lap

  • was: okidoki
  • Berichten: 8804
  • @ werkt altijd.
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #5 Gepost op: december 22, 2010, 12:18:02 am »

quote:

rtfm08 schreef op 21 december 2010 om 22:52:
[...]


Dat hedendaagse taalgebruik is mi discutabel.Hoe hedendaags is gehenna ? Toen ik het tijdens een gkv-dienst hoorde had ik eerst geen idee waar het over ging. 8)7
toch is het gewone bijbeltaal.
Waarom moet alles maatwerk vertaald worden eigenlijk?
Waarom moet alles op de mens gesneden worden?
Is er nog iets van "begrip" van wat bijbelse woorden zijn?
Persoonlijk ben ik wel weg van de psalmen in de stijl van Oosterhuis en van der Plas.
« Laatst bewerkt op: december 22, 2010, 12:34:22 am door Riemer Lap »
Mail me maar als je wat wilt weten

elle

  • Moderator
  • Berichten: 7583
  • The way of the leaf
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #6 Gepost op: december 22, 2010, 07:20:31 am »

quote:

Riemer Lap schreef op 22 december 2010 om 00:18:
[...]
Waarom moet alles maatwerk vertaald worden eigenlijk?
Waarom moet alles op de mens gesneden worden?
Omdat er bij verkondiging niets mis is met het 'de joden een jood en de grieken een griek zijn'.
"Ask not what the Body can do for you. Ask what you can do for the Body."[/]

Zwever

  • Berichten: 2249
  • Naar Azië gevlogen
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #7 Gepost op: december 22, 2010, 11:50:08 am »
Als we zo graag in "Bijbelse" woorden willen zingen, waarom zingen we dan geen Hebreeuws?

Als je in het Nederlands zingt, dan zing je toch omdat het voor jou begrijpelijk moet zijn? Zingen in een onbegrijpelijk Nederlands is dus dubbel pech: én je zingt niet de oorspronkelijke Bijbelse woorden én je kan het niet verstaan. Waarom geen Russisch?  :o
Mission = finding out what God is doing, and joining in!

rtfm08

  • Berichten: 995
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #8 Gepost op: december 22, 2010, 12:08:52 pm »
Hedendaags is mooi maar in meerdere gevallen verliest de oorspronkelijke tekst zijn of haar bedoeling en kom je op iets heel anders uit.

Pooh

  • Administrator
  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Berichten: 5794
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #9 Gepost op: december 22, 2010, 12:11:50 pm »
Zwever: Dat is natuurlijk wel heel kort door de bocht. Stel dat ik naar een honkbalwedstrijd ga, dan krijg ik ook allerlei termen die voor mij onbegrijpelijk zijn over me heen. Veel van die termen zullen alleen door uitleg en bestudering van de sport te vatten zijn. Je kunt moeilijk van honkballers en honkbalfans verwachten dat ze hun volledige jargon gaan omgooien omdat nieuwe liefhebbers het dan sneller begrijpen.

Dat is iets anders dan archaisch taalgebruik. Als honkballers over hun sport gaan praten in zinnen als "Schoon den middenvelder aanstonds het veld schielijk verlaat, betracht de korte stop nochtans ampele overleggingen alvorens zich ten velde te spoeden", dan wordt het hoog tijd om ze hartelijk uit te lachen.

In de kerk is het niet anders. Er is weinig mis met een term als 'Gehenna', die me beter lijkt dan de klassieke vertaling 'hel' of 'dodenrijk', die allebei veel te veel onbedoelde bijklank hebben in onze cultuur. Het is een klassiek joods begrip, dat je niet moet gaan proberen te vertalen met termen die veleer grieks of westers zijn ingekleurd.

Maar psalmen en gezangen met een taalkleed van honderden jaren oud moeten echt hoognodig een keer hertaald worden. Qohelet heeft ook ooit een hele serie van die dingen gedaan, in uiterst compacte vorm. Volgens mij zijn er in de archieven van dit forum nog wel voorbeelden van te vinden. Natuurlijk kun je ook aansluiten bij bijvoorbeeld de Psalmen voor Nu, die ook de muziek enigzins verjongd hebben (en helaas daarbij ergens in de jaren '70 zijn blijven hangen, maar dat is altijd nog enkele honderden jaren jonger...)

Overigens wordt 't weer kerst. Ik verbaas me elk jaar weer over hoe mensen zonder in lachen uit te barsten zinnen als 'Nu zijt wellekome van de hoge hemel neer' en 'Z' offerden ootmoediglijk mirr', wierook ende goud' uit hun mond krijgen.
« Laatst bewerkt op: december 22, 2010, 12:13:11 pm door Pooh »

rtfm08

  • Berichten: 995
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #10 Gepost op: december 22, 2010, 01:46:39 pm »

quote:

Pooh schreef op 22 december 2010 om 12:11:
In de kerk is het niet anders. Er is weinig mis met een term als 'Gehenna', die me beter lijkt dan de klassieke vertaling 'hel' of 'dodenrijk', die allebei veel te veel onbedoelde bijklank hebben in onze cultuur. Het is een klassiek joods begrip, dat je niet moet gaan proberen te vertalen met termen die veleer grieks of westers zijn ingekleurd.

.
Als je zoals in de openingspost praat over hedendaagstaalgebruik dan zullen er weinig mensen zijn die Gehenna iets zegt.De hel of dodenrijk klinkt misschien niet leuk maar is wel duidelijk.Cultuur was niet het issue maar taalgebruik.

Pooh

  • Administrator
  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Berichten: 5794
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #11 Gepost op: december 22, 2010, 01:54:00 pm »

quote:

rtfm08 schreef op 22 december 2010 om 13:46:
[...]
Als je zoals in de openingspost praat over hedendaagstaalgebruik dan zullen er weinig mensen zijn die Gehenna iets zegt.De hel of dodenrijk klinkt misschien niet leuk maar is wel duidelijk.Cultuur was niet het issue maar taalgebruik.
'Hel' en 'dodenrijk' zijn juist niet duidelijk. Ik durf wel te stellen dat ze bij de meeste mensen associaties oproepen die helemaal niets met Gehenna te maken hebben. Juist door zo'n woord onvertaald te laten maak je duidelijk dat het begrip vrijwel onvertaalbaar is. Natuurlijk zal het even duren voordat de term zelf ingeburgerd is (de NBV is de eerste grote vertaling die deze keus maakt), maar de keuze is op zich heel logisch en verdedigbaar. Net zoals je Behemoth en Leviathan beter onvertaald kunt laten dan er 'Nijlpaard' en 'Krokodil' van te maken (een keus waarin de NBV helaas de andere weg koos)

Mellon

  • Berichten: 1045
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #12 Gepost op: december 22, 2010, 03:02:59 pm »

quote:

Riemer Lap schreef op 22 december 2010 om 00:18:
[...]
toch is het gewone bijbeltaal.
Waarom moet alles maatwerk vertaald worden eigenlijk?
Waarom moet alles op de mens gesneden worden?
Is er nog iets van "begrip" van wat bijbelse woorden zijn?
Persoonlijk ben ik wel weg van de psalmen in de stijl van Oosterhuis en van der Plas.


Het feit dat er mensen zijn die al een voorkeur hebben voor een bepaalde vertaling, lijkt me geen argument om niet te gaan vertalen.

Moderne vertalingen mogen vernieuwingen in het Nederlands weergeven evenals misschien nieuwe inzichten in de Hebreeuwse taalwetenschap. Vertalen = keuzes maken. Er kunnen nieuwe, betere vertaalkeuzes gemaakt worden. En ja, er gaat ook altijd wat verloren bij het vertalen. 1 op 1 overlap bestaat niet in de vertaalwereld. Daarom moet je nooit 1 vertaling gebruiken, maar altijd meerdere. Of Hebreeuws leren.

grondig christelijk

  • Berichten: 3071
  • Wat was, Dat is, Zal zijn
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #13 Gepost op: december 22, 2010, 03:09:36 pm »
Voor degene die niet weet wat gehenna is hierna de uitleg. Daaruit blijkt dat gehenna totaal iets anders is;

Gehenna (Hebreeuws: גהנום, גהנם, Grieks γέεννα, Aramees Aramaic ܓܗܢܐ) is afgeleid van de naam van het smalle, rotsachtige Dal van Hinnom (Hebreeuws: Gej Hinnom, een afkorting van גיא בן הינום, Gej Ben-Hinnom, het dal van de zonen van Hinnom), ten zuiden van Jeruzalem en wordt ook wel in het Nederlands vertaald als hel.

Tijdens het koningschap van Salomo werd in de vallei Moloch vereerd met het brengen van kinderoffers onder zang en dans. (1 Koningen 11:7). Het betrof hier eerstgeboren kinderen die levend in het vuur werden geworpen, terwijl de priesters masturbeerden. In de Bijbel werd dit een gruwel genoemd en werd gezegd dat God woedend werd op Salomo en hem vervloekte. De details werden echter niet opgeschreven, maar zijn bekend van de geschiedschrijving van de Ammonieten.

Om die reden werd het later de plaats waar vuilnis werd verbrand. Afval, vuil en lijken van dieren en verachte misdadigers werden geworpen in het vuur van gehenna, ofwel het Dal van Hinnom. Gewoonlijk werd al wat in dit dal werd geworpen door vuur vernietigd, volledig opgebrand. Het vuur werd dag en nacht brandend gehouden met behulp van fosfor en de geur was van verre te ruiken.

Daarnaast is dodenrijk ook iets heel anders dan hel

http://www.verhoevenmarc.be/PDF/Verwarring.pdf

(oh ja, verhoeven heeft niet altijd gelijk, maar nu wel volgens mij)
« Laatst bewerkt op: december 22, 2010, 03:15:51 pm door grondig christelijk »

dingo

  • Berichten: 3483
    • Bekijk profiel
Berijmde en irritant ouderwetse Psalmen
« Reactie #14 Gepost op: december 22, 2010, 03:11:37 pm »
Irritante en ouderwetse psalmen? Het is dat we een reformatie gehad hebben anders zongen we waarschijnlijk helemaal niet of in het Latijn. En dan nog, ga je een koorstuk van Brahms ook "moderniseren"? Maar goed wil je van deze discussie af dan zet je de NBV-tekst op rijm en doe je dat bij elke volgende nieuwe vertaling weer. Ik denk niet dat je daar blij van wordt maar het is een keuze.