7. Zwarte knechten
Wodan beschikte over een leger van dode zwarte krijgers (Wilde Heer). Sint heeft een knecht die zwart is en geketend gaat. Sommige onderzoekers zien in Piet een geketende duivel, die veel later pas geassocieerd werd met een Moor. In volksgebruiken uit de vijftiende eeuw is er de Nicolaas-bisschop die met een bende duivels door de straten van de stad trekt.
De zwarte knecht(en) van Sint vind ik een te sterke overeenkomst met het dodenleger van Wodan hebben om hier niet van een heidense invloed uit te gaan. Er zijn bovendien nog meer verwijzingen naar een relatie tussen Sint en het Wilde Heer, zoals ik zo met een zal aantonen.
De Wilde Jacht of het Wilde Heer
De Wilde Jacht of het Wilde Heer is een begrip dat in alle Germaanse gebieden voorkomt. In Duitsland is het bekend als Wuotanes her, in Zweden als Odens jakt, in Noorwegen als Oskoreidi en Jolareidi, in Engeland Wild Hunt.
In de voorstelling van de Wilde Jacht is er sprake van een spookachtige ruiter die in de storm een leger van spookachtige figuren aanvoert. Dit speelt zich vooral af in de twaalf dagen om nieuwjaarsdag heen.
Otto Höfler heeft met grote zekerheid kunnen vaststellen dat de sagen over de wilde jacht voor een groot deel terug te voeren zijn op oude culten van geheimzinnige verbonden van krijgers. Deze krijgers hadden zich gelieerd aan Odin/Wodan. De verering van gestorven voorouders is waarschijnlijk de basis voor de Wilde Jacht.
8. Relatie met dieven
Ik heb twee sagen/legenden gevonden waarin Sinterklaas een aparte relatie met dieven heeft. Het eerste is een heiligenverhaal uit de tweede helft van de 13e eeuw, opgenomen in de Legenda aurea. Daarin wordt verteld hoe iemand zijn bezittingen toevertrouwt aan een beeld van de heilige Nicolaas. Maar tijdens zijn afwezigheid roven de dieven alles weg behalve het beeld. De terugkerende eigenaar ziet dat zijn bezit geroofd is, en takelt het beeld toe. Op het moment dat de dieven de buit gaan verdelen verschijnt de heilige Nicolaas aan hun en overreedt hen, onder het tonen van zijn verwondingen, de buit terug te geven aan de rechtmatige eigenaar.
De tweede sage heet "Der heilige Niclas und der Dieb", en staat in Deutsche Sagen van Jacob en Wilhelm Grimm. In deze sage gaat een dief een hardloopwedstrijd met een beeld van Nicolaas aan om het bezit van kerkgeld. De dief verloor maar nam toch het geld mee. Kort daarop stierf de dief, waarna de duivel met zijn lijk rondzeult.
In heiligenlevens over Nicolaas van Myra wordt nergens vermeldt dat hij een relatie met dieven heeft. Daarentegen is dit bij Odin/Wodan wel het geval. Dieven werden opgehangen en waren dan aan Wodan gewijd.
Deze overeenkomsten zijn niet goed door toevalligheden te verklaren, ze kunnen duiden op een relatie tussen Wodan en Sint.
9. De zak en de stoute kinderen
Stoute kinderen worden door Sint en Piet meegenomen in een zak (in vroegere tijden ook wel in een korf). Sinterklaas wordt dus als opvoeder voorgesteld. In de heidense tijd waren er in de Germaanse delen van Europa verbonden van krijgers die aan Odin/Wodan gewijd waren. Ze worden ook wel mannenbonden genoemd. Deze mannenbonden hadden een berispingsrecht in hun gemeenschap. Ze berispten mensen die zich niet aan de huwelijkse trouw hielden, zich te buiten gingen aan seksuele uitspattingen en soortgelijke zaken. Deze mannenbonden hadden dus een correctieve/opvoedende taak in hun gemeenschap. Dezelfde mannenbonden haalden knapen die in aanmerking kwamen voor jongelingenwijdingen bij hun ouders vandaan. Ze werden vervolgens voorbereid om inwijdingen tot jongeling te ondergaan. Deze overeenkomsten zijn niet goed door toevalligheden te verklaren, ze kunnen duiden op een relatie tussen Wodan en Sint.
Historische verwijzingen
Een gedocumenteerde verwijzingen naar de relatie tussen Wodan en Sinterklaas bestaat wel. De verwijzing staat in de Saksenkroniek, en heeft te maken met het verschijnsel van de Wilde Jacht of het Wilde Heir. In de Saxenkroniek wordt namelijk verteld, dat St. Nicolaas de aanvoerder van het Wilde Heir was.
Ook in het Overijsselse volksgeloof wordt St. Nicolaas in verband gebracht met de Wilde Jacht (Wilde Heir). Als het begin december stormde dan zei men in Overijssel dat St. Nicolaas met zijn knecht door de lucht joegen.
Conclusie
Alhoewel het moeilijk is om heidense motieven direct te koppelen aan christelijke, zijn er te veel overeenkomsten om niet te kunnen stellen dat: Sinterklaas een christelijke sage is, maar dat Wodan het sjabloon leverde.
Literatuurlijst:
Bronnen die direct gebruikt zijn:
Blok, D.P., De Franken in Nederland, Bussum, 1979
Farwerck, F.E., Noordeuropese mysteriën en hun sporen tot heden, Deventer, 1978
Grimm, J. en W., Deutsche Sagen, berlijn, 1891
Jansen, L., Nicolaas, de duivel en de doden, Utrecht, 1993
Schuyf, J., Heidens Nederland, Zichtbare overblijfselen van een niet-christelijk verleden, Stichting Matrijs, Utrecht, 1995
Schmitt, J.C., Bijgeloof in de Middeleeuwen, Nijmegen, 1995
Simek, R. Lexikon der germanischen Mythologie, Stuttgart, 1995
Tacitus, C., Germania, vertaald door W.Kok, Bolsward 1937.
Vermeyden, P. en Quak, A., Van Aegir tot Ymir, Nijmegen, 2000
Vries, J. de, Altgermanische Religionsgeschichte, band I en II, Berlin, 1956 en 1957
Vries, J. de, Edda, Amsterdam, 1953
