Ongelukkig vertaalde bijbelteksten

[Remco II]

Als je de Bijbel in het nederlands leest, lees je geen hebreeuws en grieks. Sommige teksten zijn gebrekkig vertaald. Andere op zich wel goed, maar de grondtekst heeft soms een betekenis die zich wat lastig compleet laat omschrijven in het nederlands. In dat geval is het natuurlijk een zegen als je hebreeuws en grieks kan lezen. Maar ja, niet iedereen beheerst die talen. Daarom wou ik daarover eens wat publiceren in dit 'topic'.
Helaas is mijn kennis van het hebreeuws bij lange na niet van het niveau van mijn grieks. Maar ja, vijftien jaar geleden kon ik nog geen griekse letter lezen, dus zal het met het hebreeuws ook nog wel eens goed komen. Met het woordenboek kan ik echter vaak nog een heel eind komen. Betekent echter wel dat ik over nieuwtestamentische teksten meer (en vooral makkelijker) kan zeggen dan over oudtestamentische.
Mocht iemand zitten met een vraag over een tekst, dan kan hij/zij hem uiteraard stellen.

[Remco II]

Romeinen 10:2

Griekse grondtekst:
marturoo gar autois hoti zèlon theou echousin, all' ou kat' epignoosin.

Statenvertaling:
Want ik geef hun getuigenis, dat zij een ijver tot God hebben, maar niet met verstand.

NBG-vertaling 1951:
Want ik getuig van hen, dat zij ijver voor God bezitten, maar zonder verstand.


...all' ou kat' epignoosin is letterlijk: ...maar niet overeenkomstig het kennen.

In de genoemde Nederlandse vertalingen wordt naar mijn idee de schijn opgewekt alsof het echte geloof een zaak van het verstand zou zijn, van het rationele gebied. Het is net alsof de tekst zegt: die Joden hebben wel ijver, maar zij gebruiken hun verstand niet goed.
Dat staat er echter niet in het grieks. Wat er in het grieks staat, dat doet mij veel meer denken aan het rechte kennen van God. En zo verklaar ik deze tekst dan ook. Die Joden hebben wel veel ijver voor God, maar zij kennen Hem niet naar waarheid.

Ter illustratie een paar andere teksten die spreken over het kennen van God:
Psalm 16:7: "Ik zal de HEERE loven, Die mij raad heeft gegeven; zelfs bij nacht onderwijzen mij mijn nieren."
Psalm 25:8: "De HEERE is goed en recht; daarom zal Hij de zondaars onderwijzen in den weg."
Psalm 25:14: "De verborgenheid des HEEREN is voor degenen, die Hem vrezen; en Zijn verbond, om hun die bekend te maken."
Efeziërs 3:4: "Waaraan gij, dit lezende, kunt bemerken mijn wetenschap (sunesin: samen zijn, leven in), in deze verborgenheid van Christus."

[Remco II]

Romeinen 10:4

Griekse grondtekst:
telos gar nomou Christos eis dikaiosunèn panti tooi pisteuonti.

Statenvertaling:
Want het einde der wet is Christus, tot rechtvaardigheid een iegelijk, die gelooft.

NBG-vertaling 1951:
Want Christus is het einde der wet, tot gerechtigheid voor een ieder, die gelooft.


telos = doel, einde, doeleinde

Dit is geen foute vertaling, maar het is wel nuttig om er iets over te zeggen. Er staat namelijk in de griekse grondtekst iets meer dan dat er staat in de nederlandse vertaling. Het griekse woord 'telos' betekent einde, maar dan wel in de betekenis van: doel.
De ellendekennis, die door de wet gewerkt wordt (zie HC v/a 3), moet de verloren zondaar uitdrijven naar Christus. Die kennis, die door de wet onderwezen wordt, doet hem zijn verloren en rampzalige staat zien. Hij ziet dat die huiveringwekkende en gruwelijke vloek over hem wordt uitgesproken: "Vervloekt zij, die de woorden dezer wet niet zal bevestigen, door ze te doen! En al het volk zal zeggen: Amen." (Deut. 27:26; Gal. 3:10) Dan ziet de zondaar geen uitweg meer, dan alleen te vluchten naar Christus.

[arend]

boeiend! Ik spreek zelf geen taal van mensen die allang dood zijn, maar dit is wel een interessant topic! wellicht kun je ook de NBV erbij betrekken? zou ik best erg blij mee weez'n. nu houdt ik mij der mond.  

[Remco II]

quote:

op 09 Jan 2004 11:19:51 schreef arendpleysier:
...wellicht kun je ook de NBV erbij betrekken? zou ik best erg blij mee weez'n.

Probleempje: die nieuwste vertaling heb ik nog niet. Ik weet wel dat er deeluitvoeringen van zijn, maar die heb ik niet aangeschaft. In oktober van dit jaar verschijnt die nieuwste vertaling toch? Dikke kans dat ik hem dan wel aanschaf.

[Els]

quote:

op 09 Jan 2004 11:12:28 schreef Remco II:
Mocht iemand zitten met een vraag over een tekst, dan kan hij/zij hem uiteraard stellen.

Mijn vraag is : wat staat er in Hebr.13:17?

In de nbg 51 staat: Gehoorzaamt uw voorgangers en onderwerpt u (aan hen), want zij zijn het, die waken over uw zielen, daar zij rekenschap zullen moeten afleggen. Laten zij het met vreugde kunnen doen en niet al zuchtende, want dat zou u geen nut doen.

Nu heb ik eens ergens gelezen dat er eigenlijk iets anders wordt bedoeld dan gehoorzamen en onderwerpen. Alvast bedankt voor je antwoord.

[Marloes]

Remco II, die nieuwste vertaling (voor zover gepubliceerd) is te vinden op www.biblija.net (als NBV).

[Remco II]

quote:

op 09 Jan 2004 15:55:53 schreef els:
[...]


Mijn vraag is : wat staat er in Hebr.13:17?

In de nbg 51 staat: Gehoorzaamt uw voorgangers en onderwerpt u (aan hen), want zij zijn het, die waken over uw zielen, daar zij rekenschap zullen moeten afleggen. Laten zij het met vreugde kunnen doen en niet al zuchtende, want dat zou u geen nut doen.

Nu heb ik eens ergens gelezen dat er eigenlijk iets anders wordt bedoeld dan gehoorzamen en onderwerpen. Alvast bedankt voor je antwoord.

Oeps, een tekst uit Hebreeën! Dat is niet het gemakkelijkste grieks. Maar goed, met enig speurwerk...

Griekse grondtekst:
Peithesthe tois hègoumenois humoon kai hupeikete; autoi gar agrupnousin huper toon psuchoon hoos logon apodoosontes; hina meta charas touto poioosin kai mè steanazontes; alusiteles gar humin touto.

Statenvertaling:
Zijt uw voorgangeren gehoorzaam, en zijt hun onderdanig; want zij waken voor uw zielen, als die rekenschap geven zullen; opdat zij dat doen mogen met vreugde en niet al zuchtende; want dat is u niet nuttig.  

NBG-vertaling:
Gehoorzaamt uw voorgangers en onderwerpt u (aan hen), want zij zijn het, die waken over uw zielen, daar zij rekenschap zullen moeten afleggen. Laten zij het met vreugde kunnen doen en niet al zuchtende, want dat zou u geen nut doen.

peithomai = zich laten overreden, gehoorzamen
hège-omai = voorgaan, de weg wijzen
hupeikoo = wijken, terugtreden; inschikkelijk zijn, gehoorzamen
agrupne-oo = slapeloos zijn, wakker zijn, waken
logon apodidoomi = rekenschap geven
chara = vreugde, blijdschap
stenazoo = zuchten, bejammeren
alusitelès = nutteloos, schadelijk

peithesthe > vorm (geb. wijs) van: peithomai
hègoumenois, vorm (3e nv. mv.) van: hègoumenos > afgeleid van het werkwoord hège-omai
hupeikete > vorm (geb. wijs) van: hupeikoo
agrupnousin > vorm (3e pers. mv.) van: agrupne-oo
apodoosontes > vorm (teg. deelw.) van: apodidoomi
steanazontes > vorm (teg. deelw.) van: stenazoo


Het gaat hier over de predikanten. Hègoumenos: zij die de gemeente voorgaan in geestelijk opzicht, zij die de gemeenteleden de weg wijzen. En dat is een hele verantwoordelijkheid: zij waken over zielen! Zij zijn (mede) verantwoordelijk voor het zieleheil van de mensen. In deze tekst wordt op een zeer waardige wijze over ze gesproken, vanuit een toon van respect. (Zo komt de griekse tekst op mij over.)
Tot dat respect worden de gemeenteleden opgeroepen. Het gaat immers over zeer grote zaken: de zaligheid der zielen!
Het gaat hier dus bepaald niet over despotische heersers, onder wiens tiranie je zou moeten bukken. Nee, bepaald niet. Zo behoort een voorganger niet te zijn. Voorgangers zijn als herders, niet als huurlingen. Als dat niet functioneert, is er iets grondig mis.
Als zij dat al zuchtende moeten doen, zegt dat iets alarmerends over het geestelijke leven van de gemeente. Dan willen zij zich niet bekeren. Dat is zwaar voor een voorganger. Dan ziet hij met lede ogen zijn schapen gevaar lopen, dat zij niet tot de rust zullen ingaan. (Daar wordt in Hebreeën ook over gesproken, zie Hebr. 3 en 4.) Daarom staat er ook: want dat is u niet nuttig.

Dat is wat ik in deze tekst zie staan. Het is dus geen beschrijving van iedere willekeurige predikant. Dit haal ik puur uit de tekst, met wat die aan gedachten bij mij oproept.

[Marloes]

(Als ik heel even mag reageren: volgens mij interpreteer jij dat woordje 'voorganger' nu. Ik denk dat er gewoon de leiders vd gemeente wordt bedoeld [voorgangers, wegwijzers, richtinggevers], niet speciaal de predikant. Die hadden ze toen toch niet eens (wel oudsten).)

[Els]

Bedankt Remco, onderwerpen is dus niet echt goed vertaald.
Wat betekent trouwens humoon?

[Marloes]

'uw'?

[Remco II]

quote:

op 09 Jan 2004 18:55:35 schreef Marloes:
(Als ik heel even mag reageren: volgens mij interpreteer jij dat woordje 'voorganger' nu. Ik denk dat er gewoon de leiders vd gemeente wordt bedoeld [voorgangers, wegwijzers, richtinggevers], niet speciaal de predikant. Die hadden ze toen toch niet eens (wel oudsten).)

Dat kan inderdaad heel goed. Wat je zegt komt we wel een beetje bekend voor.
Eigenlijk deed ik het ook niet zozeer met het idee van: het kan alleen de dominee maar zijn. Maar ik heb dat verder niet onderzocht. Als je alles gaat onderzoeken wat er onderzocht kan worden, ben je soms ook lang bezig.
Je hebt gelijk.


Ik heb mijn bijdrage trouwens nog een keertje doorgelezen, en ik zie dat ik er wel rekening mee heb gehouden dat het niet specifiek over een predikant hoeft te gaan. Het woord 'predikant' heb ik namelijk alleen in de laatste alinea gebruikt, en dan bedoel ik een predikant van nu. Maar als ik het had over de voorgangers uit Hebreeën, heb ik de woorden 'predikant' en 'dominee' heel bewust vermeden, en geprobeerd niet over de schreef te gaan met het interpreteren.
Wat die laatste alinea betreft zou je alleen nog kunnen zeggen: we moeten voor vandaag niet alleen aan de predikanten denken, maar ook aan de ouderlingen, en wellicht ook de diakenen.

[Remco II]

quote:

op 09 Jan 2004 18:56:12 schreef els:
Bedankt Remco, onderwerpen is dus niet echt goed vertaald.
Wat betekent trouwens humoon?

Humoon betekent normaal gesproken: van jullie.
Humoon is tweede naamval (genitivus) van humeis = jullie.
Dat wordt vaak ook vertaald met: uw. Maar dan is het niet meer dan een beleefdheidsvorm van jullie. Dat heeft dan niks met het enkelvoud 'uw' te maken. Want dat is 'sou' (= jouw) in het grieks.
In oude talen kennen ze namelijk geen beleefdheidsvormen. Dat is meer een na-middeleeuwse trend die je in de talen ziet verschijnen.

'Onderwerpen' is dus een vertaling van hupeikoo = wijken, terugtreden; inschikkelijk zijn, gehoorzamen
Tsja, dat kun je weergeven als: onderwerpen. Maar het past niet bij de sfeer van de tekst om te denken alsof degene aan wie je je dan onderwerpt, dat dat dan een kwade despoot is. Het is meer: het je onderwerpen aan de onderwijzing van de voorgangers.

[Qohelet]

quote:

op 09 Jan 2004 11:13:29 schreef Remco II:
Romeinen 10:4

Griekse grondtekst:
telos gar nomou Christos eis dikaiosunèn panti tooi pisteuonti.

Statenvertaling:
Want het einde der wet is Christus, tot rechtvaardigheid een iegelijk, die gelooft.

NBG-vertaling 1951:
Want Christus is het einde der wet, tot gerechtigheid voor een ieder, die gelooft.


telos = doel, einde, doeleinde

Dit is geen foute vertaling, maar het is wel nuttig om er iets over te zeggen. Er staat namelijk in de griekse grondtekst iets meer dan dat er staat in de nederlandse vertaling. Het griekse woord 'telos' betekent einde, maar dan wel in de betekenis van: doel.

Het risico bij dit soort correcties is dat van hyper-correctie. Het Griekse woord
telos betekent vaak ook wel doel, maar niet altijd. Het wordt bijvoorbeeld gebruikt in het klassiek Grieks als bijwoord: "tenslotte". Dat betekent nog niet, dat er een conclusie getrokken wordt! Het woordenboek van Liddell-Scott geeft een
preciezere beschrijving van de gevoelswaarde: the fulfillment or completion of anything, Latijns synoniem: consummatio. Dat Christus het einde van de wet is, wil niet perse zeggen dat de hele wet Hem als doel had, maar wel dat Hij de wet afrondt. Het vervolg van het vers laat zien wat zijn doel is: gerechtigheid voor alle gelovigen.

Het probleem van de Joden (daarover gaat Paulus' brief) is, dat ze het met een incomplete wet proberen te doen, en daardoor missen ze de weg van gerechtigheid door geloof.

quote:

De ellendekennis, die door de wet gewerkt wordt (zie HC v/a 3), moet de verloren zondaar uitdrijven naar Christus. Die kennis, die door de wet onderwezen wordt, doet hem zijn verloren en rampzalige staat zien. Hij ziet dat die huiveringwekkende en gruwelijke vloek over hem wordt uitgesproken: "Vervloekt zij, die de woorden dezer wet niet zal bevestigen, door ze te doen! En al het volk zal zeggen: Amen." (Deut. 27:26; Gal. 3:10) Dan ziet de zondaar geen uitweg meer, dan alleen te vluchten naar Christus.

[Qohelet]

quote:

op 09 Jan 2004 19:43:31 schreef Remco II:
[...]
...
'Onderwerpen' is dus een vertaling van hupeikoo = wijken, terugtreden; inschikkelijk zijn, gehoorzamen
Tsja, dat kun je weergeven als: onderwerpen. Maar het past niet bij de sfeer van de tekst om te denken alsof degene aan wie je je dan onderwerpt, dat dat dan een kwade despoot is. Het is meer: het je onderwerpen aan de onderwijzing van de voorgangers.

Het woord hupeiko is samengesteld uit hupo "onder" en eikô "wijken". Lang geleden had het Grieks een letter waw, die woor het woord stond: weikô: het woord is verwant met het Nederlands! (Het woord
wijk is verwant met een ander Grieks woord, (w)oikos "huis".)

Het voorvoegsel hupo impliceert wel degelijk de notie van onderschikken, niet alleen inschikken. De inschikkelijkheid t.a.v. de ambtsdragers is meer dan een compromis tussen gelijken. Je moet je plaats weten, omdat zij boven je gesteld zijn. (Zelfs als ze wél kwade despoten zijn.)

[Remco II]

Mattheüs 3:14

Griekse grondtekst:
ho de diekooluen auton legoon: egoo chreian echoo hupo sou baptisthènai, kai su erchèi  pros me?

Statenvertaling:
Doch Johannes weigerde Hem zeer, zeggende: Mij is nodig van U gedoopt te worden, en komt Gij tot mij?

NBG-vertaling:
Maar deze trachtte Hem daarvan terug te houden en zeide: Ik heb nodig door U gedoopt te worden en komt Gij tot mij?

deikooluen > vorm (aoristus, 3e pers. ev.) van diakooluoo: doorlopend/voortdurend hinderen

In het grieks bestaat er het werkwoord kooluoo. Dat betekent: hinderen, verhinderen. Maar als er dia- voor een werkwoord staat, heeft kan dat de bekenis hebben van: voortdurend, doorlopend. Zo is dat hier ook. Johannes hield Jezus dus niet een keertje tegen, maar er was echt sprake van een flinke confrontatie tussen Johannes en Jezus.

[Remco II]

Het grieks gebruikt een ander alfabet dan het nederlands. Die griekse letters zijn op vrijwel iedere computer aanwezig in de vorm van het lettertype Symbol.
Voor zover mijn weten reikt, is er geen mogelijkheid om op deze pagina's griekse letters te gebruiken. Daarom geef ik de griekse teksten altijd weer in latijnse (= onze) letters.

Wat je echter ook kunt doen, is de tekst die in griekse letters staat, op je eigen computer in griekse letters weer te geven. Wil je dat doen, dan moet je dat doen volgens de onderstaande tabel.

Het principe van de onderstaande tabel is als volgt:
letter op dit scherm = letter in Symbol

a = a
b = b
g = g
d = d
e = e
z = z
è = h
th = q of J (het maakt niet uit welke je kiest, beide mogelijkheden zijn altijd goed)
i = i (Let op! Zie onder)
k = k
l = l
m =m
n = n
x = x
o = o
p = p
r = r
s = s (Let op! Zie onder)
t = t
u = u
f = f of j (het maakt niet uit welke je kiest, beide mogelijkheden zijn altijd goed)
ch = c
ps = y
oo = w

Let op: Addertjes onder het gras
Let op!: een s aan het eind van een woord is altijd: V
Let op!: een i achter oo of è wordt niet weergegeven in Symbol; in het normale grieks wordt die weergegeven door een klein haakje onder de oo en de è;
h = wordt niet weergegeven in Symbol; de h-klank bestaat wel in het grieks, maar die wordt dan weergegeven in de vorm van een komma in spiegelbeeld boven de klinker die erop volgt.

Wil je werkelijk compleet grieks kunnen typen met alles erop en eraan (h-klank, i-klank na êta en omega, accenten, alle griekse leestekens, etc.), dan moet je een speciaal lettertype installeren. Die zijn op internet wel te downloaden.
Een voorbeeld is SPIonic. (Te downloaden via http://rosetta.reltech.org/TC/fonts/windows/; downloaden gaat door te klikken op het gewenste lettertype. Voor SPIonic is dat: SPIONIC_.TTF. Die twee die eronder staan zijn gezipte versies, maar dat heeft weinig zin, want zo groot zijn de bestanden niet.)

Hieronder een paar behandelde teksten, die zo zijn weergegeven dat je ze naar een tekstverwerker op je eigen computer moet kopiëren, en weergeven in het lettertype Symbol.

Mattheüs 3:14:
o de diekwluen auton legwn   egw creian ecw upo sou baptisqhnai, kai su erch proV me;

Romeinen 10:2
marturw gar autoiV oti zhlon qeou ecousin, all ou kat epignwsin

Romeinen 10:4
teloV gar nomou CristoV eiV dikaiosunhn panti tw pisteuonti.

Hebreeën 13:17
Peiqesqe toiV hgoumenoiV umwn kai upeikete   autoi gar agrupnousin uper twn yucwn umwn wV logon apodwsonteV

[Marloes]

De bijbel staat op diverse plaatsen ook in de grondtaal op internet; voor een overzicht hiervan (en van vertalingen) zie: http://home.hetnet.nl/~bijbel-site/internat.htm.

[grompie]

voor de verzamelaar:

door Qohelet op 08 Dec 2003 21:03  

Hand 15,20
... maar hun aanschrijven, dat zij zich hebben te onthouden van wat door de afgoden bezoedeld is, van hoererij, van het verstikte en van bloed.

Omdat ik niet geloof dat deze vier elementen willekeurig gekozen zijn, lees ik deze tekst als volgt:

... maar hun aanschrijven, dat zij zich hebben te onthouden van wat door de afgoden bezoedeld is: zowel van hoererij als van het verstikte en van bloed.

Op grond van de Griekse tekst is deze uitleg te verdedigen, en het past ook precies in de heidense cultuur, waarin de religieuze plichten van een burger concreet neerkwamen op
- meedoen in tempelprostitutie (porneia, hoererij)
- meedoen in offerrituelen (pnikton, verstikt)
- meedoen in offermaaltijden (haima, bloed)