Vorig jaar maart heb ik 'Black Hawk Down' in de bioscoop gezien. Ik was na afloop erg onder de indruk van deze intense, bloederige oorlogsfilm. Ondanks dat niet wordt ingegaan op de politieke achtergronden van de Amerikaanse aanwezigheid in Somalie en het onder het tapijt moffelen van enkele gebeurtenissen, zijn de straatgevechten in Mogadishu uiterst realistisch in beeld gebracht. Tijdens de oorlog in Irak moest ik terugdenken aan 'Black Hawk Down' Gelukkig is het in Bagdad niet tot zulke heftige straatgevechten gekomen als in 1993 in Mogadishu.
De meningen over 'Black Hawk Down' zijn nogal verdeeld. Er zijn critici die het misselijkmakende Amerikaanse propaganda vinden. Anderen -logischerwijs vooral Amerikaanse bioscoopbezoekers- zijn laaiend enthousiast. Zelf vond ik het dus ook een goede film. Het is maar net met welke ogen je kijkt. Ik verwachtte geen genuanceerde, kritische film, maar een film met realistisch in beeld gebrachte gevechten.
Black Hawk Down: knap staaltje propaganda‘61 is going down, 61 is going down’. De dramatische woorden van piloot Wolcott van Black Hawk ‘Super 61’ vormen de inleiding tot wat een zwarte dag zal worden voor het Amerikaanse leger. Door het neerstorten van twee geavanceerde Black Hawk-helikopters in de Somalische hoofdstad Mogadishu, verandert voor enkele elite-eenheden van de ‘Rangers’ en ultra-geheime ‘Delta Force’ een ogenschijnlijk eenvoudige klus (het arresteren van twee hooggeplaatste militieleden) op slag in nachtmerrie die 17 uur zal duren. De bloedigste veldslag sinds Vietnam kost uiteindelijk 18 Amerikaanse soldaten en tussen de 500 en 1000 Somaliërs het leven. Dit drama is nu verfilmd door regisseur Ridley Scott (Alien, Blade Runner, Gladiator.)
Plaats van handeling is dus Somalïe. Anno 1993 het tafereel van een hevige burgeroorlog. Verschillende krijgsheren terroriseerden met hun milities de bevolking en bemoeilijkten de vredesoperatie van de VN. President Clinton stuurde speciale troepen naar het land in de ‘Hoorn van Afrika’ om één van de grootste boosdoeners in het conflict, ‘warlord’ Mohammed Aidid, uit te schakelen. De Amerikaanse interventie liep uit op een fiasco en het is tamelijk bijzonder dat de pijnlijke gebeurtenissen in Mogadishu nu figureren in een groots opgezette bioscoopfilm. In tegenstelling tot tal van oorlogsfilms die door Hollywood werden uitgesteld na de aanslagen van 11 september, werd Black Hawk Down juist enkele maanden eerder uitgebracht dan gepland. Volgens producent Jerry Bruckheimer (Top Gun, Armageddon, Pearl Harbor) gaf de actualiteit (Amerika’s War on Terror in Afghanistan) aanleiding tot deze zet. Een mooie bijkomstigheid van de vervroegde release was dat de film hierdoor nog kon meedingen naar één of meerdere Oscars. Een succesvolle strategie, want Black Hawk Down won deze week het felbegeerde beeldje in de categorieën ‘geluid’ en ‘montage’ en in Amerika werd de film een kaskraker.
Black Hawk Down is geen doorsnee oorlogsfilm. Het is een rauwe, realistische weergave van de heftige gevechten die plaatsvonden in de stoffige straatjes van Mogadishu. Op geen enkele wijze is er sprake van romantisering van de gebeurtenissen; tot in detail krijgt de toeschouwer de bloedige veldslag voorgeschoteld. Om het realistische karakter van de film te benadrukken, wordt niet ingegaan op de achtergrond van de personages en ontbreekt iedere vorm van karakterontwikkeling.
Thema van Black Hawk Down is de kameraadschap en heldenmoed van de gewone soldaat. ’Leave no man behind’ (laat niemand achter), is het motto van Amerika’s elite-troepen, ook al is je kameraad zwaargewond of zelfs gesneuveld. Hoofdrolspelers als Josh Harshnett (Pearl Harbor), Ewan McGregor (Trainspotting, Moulin Rouge) en Tom Sizemore (Heat, Saving Private Ryan) kregen voor de opnamen een heuse militaire training in Fort Benning, het traingsoord van de Rangers en Delta’s. Het Amerikaanse leger was zeer behulpzaam bij de totstandkoming van Black Hawk Down. Op de set waren voortdurend militairen aanwezig, waaronder enkele Mogadishu-veteranen, die de acteurs voorzagen van waardevolle adviezen. Ook werden door het leger twee Black Hawks ter beschikking gesteld aan de filmmakers.
Het resultaat is een knap staaltje propaganda. Propaganda, omdat de gebeurtenissen voortdurend worden bezien vanuit Amerikaans perspectief en op de achtergronden van het conflict in Somalië niet wordt ingegaan. De vraag wat elite-eenheden als de Rangers en Delta’s bij een vredesoperatie van de VN te zoeken hebben, komt bijvoorbeeld niet aan de orde. Verder wordt het Somalische standpunt nauwelijks belicht, hoewel de ‘skinnies’ (zoals de Somaliërs door de Amerikanen worden aangeduid) tijdens de intense vuurgevechten vallen als dominostenen. Uiteindelijk was het Amerikaanse leger zeer tevreden over Black Hawk Down, omdat de actie in Mogadishu niet wordt getoond als een mislukking. Ondanks het feit dat er veel dingen misgingen, werd het doel van de operatie, de arrestatie van de twee militieleden, bereikt.
Het propagandistische karakter van Black Hawk Down doet niet af aan de kwaliteit van de film. Ondanks de militaire bemoeienis geeft Black Hawk Down een vrij nauwgezet verslag van de gebeurtenissen. Wel zijn onder druk van het Pentagon enkele belangrijke elementen weggelaten. Niet bepaald moedig van de regisseur. Zo is in de film niet te zien hoe door een woedende Somalische menigte het lichaam van een gesneuvelde Amerikaan door de straten van Mogadishu wordt gesleept. Beelden die destijds op CNN werden vertoond en een golf van afschuw veroorzaakten in Amerika. Een minpuntje van Black Hawk Down tenslotte, zijn de af en toe wat zoetsappig overkomende uitspraken van soldaten wanneer het thema van de film ter sprake komt. “It’s about the man next to you, that’s all it is”, zegt Eric Bana wanneer de actie voorbij is. Gelukkig zijn dit soort momenten schaars en gaat de film niet kapot aan een overdosis heroïek zoals tal van andere oorlogsfilms.
De Oscars voor Black Hawk Down zijn terecht toegekend. Zo is het geluid uitstekend. Het gedreun van de zware Black Hawk-helikopters in combinatie met mysterieuze islamitische klanken is bijvoorbeeld indrukwekkend. De in Marokko opgenomen film bevat bovendien tal van mooie, sfeervolle plaatjes die een goede indruk geven van het stoffige, surrealistische Mogadishu. Wel moge duidelijk zijn dat Black Hawk Down niet geschikt is voor mensen met een weke maag.
