Voor de liefhebber:
Om een beetje gevoel te krijgen voor wat de NBV vertalers zijn tegengekomen bij het vertalen heb ik de stoute schoenen aangetrokken. Ik dacht: eens kijken hoever ik kom mbv een bijbelstudie programma, een Grieks-Engels woordenboek, allerlei commentaren en de meest bekende gebruikelijke vertalingen. Mijn doel was om zo dicht mogelijk bij de grondtekst te blijven. Als ik het dan ook nog een beetje in begrijpelijke taal kon weergeven, dan was dat meegenomen. Eerst kwam ik uit op een letterlijke woord-voor-woord vertaling. Vervolgens heb ik dit iets bijgeschaafd. Sommige woorden heb ik moeten toevoegen om goed lopende zinnen te krijgen, ze staan oorspronkelijk niet in de grondtekst (deze heb ik cursief weergegeven). Namen hebben ik ook vertaald met de gebruikelijke naam erachter tussen haakjes).
(Overigens ben ik niet onderlegd in het Grieks, dus ik kan fouten gemaakt hebben. Als dit zo is, dan zou ik het leuk vinden als iemand mij wil verbeteren.)
Op deze manier heb ik Handelingen 1:1-5 'vertaald'.
1e resultaat1 Het éérste verslag heb ik opgesteld over alles, o Theophilos (vriend van God), wat Jezus (de Verlosser) begonnen is beide te doen en te onderwijzen,
2 tot de dag op welke – bevelen gegeven [of: aangesteld] hebbende de apostelen door
de Heilige Geest hen uitgekozen hebbende – Hij werd opgenomen.
3 Hen ook tonende Zichzelf levend, na het lijden van Hem, met veel overtuigende bewijzen, gedurende veertig dagen, door hen gezien wordende en sprekende hetgeen betreffende het Koninkrijk van God,
4 en samengezeten zijnde met hen, beval Hij hen uit Jeruzalem niet weg te gaan, maar te blijven verwachten de belofte van de Vader, die van Mij gehoord is.
5 Want Johannes (door God geliefde) dompelde wel onder in water, u echter zult ondergedompeld worden in de Heilige Geest, niet veel dagen na deze.
Het valt op dat er veel woorden in voorkomen als: hebbende, tonende, sprekende etc. Dit maakt het best lastig, want die vorm is ons niet meer zo bekend.
Leuk detail is dat duidelijk wordt dat in vers 2 het 'door de Heilige Geest' kan slaan op het aanstellen van de apostelen, of het uitgekozen zijn. De grondtekst is daar niet duidelijk over.
Hetzelfde geldt voor 'gedurende veertig dagen'. Waar hoort dat bij?
Ik heb toen gepoogd deze toch wel ruwe tekst wat bij te schaven:
2e resultaat1 Het éérste verslag door mij opgesteld, o Theophilos (vriend van God),
gaat over alles wat Jezus (de Verlosser) aangevangen heeft beide te doen en te onderwijzen,
2 tot de dag waarop Hij werd opgenomen – nadat Hij de apostelen, door Hem uitgekozen, door de Heilige Geest, aangesteld [of: bevelen gegeven] had.
3 Aan hen ook heeft Hij Zichzelf levend vertoond, na Zijn lijden, met veel overtuigende bewijzen. Gedurende veertig dagen is Hij hen verschenen en heeft Hij hen gesproken inzake het Koninkrijk Gods.
4 En terwijl Hij met hen samenzat droeg Hij hen op uit Jeruzalem niet weg te gaan, maar te blijven wachten “Op de belofte van de Vader, welke u van Mij gehoord hebt.”
, zei Hij5 “Want Johannes (door God geliefde) dompelde wel onder in water, maar u zult ondergedompeld worden in de Heilige Geest, niet veel dagen na deze.”
Nu nog even vergelijken met de NBV (daar gaat het tenslotte om in dit topic):
NBV1 In mijn eerste boek, Theofilus, heb ik de daden en het onderricht van Jezus beschreven,
2 vanaf het begin tot aan de dag waarop hij in de hemel werd opgenomen, nadat hij de apostelen die hij door de heilige Geest had uitgekozen, had gezegd wat hun opdracht was.
3 Na zijn lijden en dood heeft hij hun herhaaldelijk bewezen dat hij leefde; gedurende veertig dagen is hij in hun midden verschenen en sprak hij met hen over het koninkrijk van God.
4 Toen hij eens bij hen was, droeg hij hun op: ‘Ga niet weg uit Jeruzalem, maar blijf daar wachten tot de belofte van de Vader, waarover jullie van mij hebben gehoord, in vervulling zal gaan.
5 Johannes doopte met water, maar binnenkort worden jullie gedoopt met de heilige Geest.’
Vergelijk en (be)oordeel zelf....!
Tekst voor tekstIk geeft wat commentaar tekst voor tekst (1e is ruwe vertaling, 2e is iets bijgeschaafd, 3e is NBV).
1 Het éérste verslag heb ik opgesteld over alles, o Theophilos (vriend van God), wat Jezus (de Verlosser) begonnen is beide te doen en te onderwijzen,
1 Het éérste verslag door mij opgesteld, o Theophilos (vriend van God),
gaat over alles wat Jezus (de Verlosser) aangevangen heeft beide te doen en te onderwijzen,
1 In mijn eerste boek, Theofilus, heb ik de daden en het onderricht van Jezus beschreven,
Voor mijn gevoel was de eerste vertaling niet helemaal logisch. Iemand stelt een verslag op, en dat verslag gaat over iets. Dat onderscheid heb ik in de tweede vertaling duidelijk gemaakt.
Verder heb ik 'begonnen' vervangen door 'aangevangen'. Dat vond ik een iets mooier woord.
De NBV heeft het 'begonnen'/'aanvangen' verplaatst naar vers 2.
2 tot de dag op welke – bevelen gegeven [of: aangesteld] hebbende de apostelen door
de Heilige Geest hen uitgekozen hebbende – Hij werd opgenomen.
2 tot de dag waarop Hij werd opgenomen – nadat Hij de apostelen, door Hem uitgekozen, door de Heilige Geest, aangesteld [of: bevelen gegeven] had.
2 vanaf het begin tot aan de dag waarop hij in de hemel werd opgenomen, nadat hij de apostelen die hij door de heilige Geest had uitgekozen, had gezegd wat hun opdracht was.
Hier heb ik de zinsvolgorde iets veranderd. Wel heb ik geprobeerd geen keus te hoeven maken over waar het zinnetje 'door de Heilige Geest' betrekking op heeft.
De NBV voegt 'in de hemel' toe (staat niet in de grondtekst) ter verduidelijking.
3 Hen ook tonende Zichzelf levend, na het lijden van Hem, met veel overtuigende bewijzen, gedurende veertig dagen, door hen gezien wordende en sprekende hetgeen betreffende het Koninkrijk van God,
3 Aan hen ook heeft Hij Zichzelf levend vertoond, na Zijn lijden, met veel overtuigende bewijzen. Gedurende veertig dagen is Hij hen verschenen en heeft Hij hen gesproken inzake het Koninkrijk Gods.
3 Na zijn lijden en dood heeft hij hun herhaaldelijk bewezen dat hij leefde; gedurende veertig dagen is hij in hun midden verschenen en sprak hij met hen over het koninkrijk van God.
Deze zin heb ik opgeknipt. Wel moest ik daarom een keus maken waar 'gedurende veertig dagen' dan betrekking op moest hebben. Wel is dat minder relevant dan in het vorige vers.
Ook de NBV heeft hem opgeknipt. NBV heeft 'lijden en dood', maar het woord in de grondtekst betekent enkel lijden. Maar misschien wel zulk lijden dat tot de dood leidt, zodat de NBV dat er bij zet.
4 en samengezeten zijnde met hen, beval Hij hen uit Jeruzalem niet weg te gaan, maar te blijven verwachten de belofte van de Vader, die van Mij gehoord is.
4 En terwijl Hij met hen samenzat droeg Hij hen op uit Jeruzalem niet weg te gaan, maar te blijven wachten “Op de belofte van de Vader, welke u van Mij gehoord hebt.”
, zei Hij4 Toen hij eens bij hen was, droeg hij hun op: ‘Ga niet weg uit Jeruzalem, maar blijf daar wachten tot de belofte van de Vader, waarover jullie van mij hebben gehoord, in vervulling zal gaan.
Op zich loopt de tweede vertaling beter. Ook is duidelijk dat er een citaat van Jezus in staat. Maar jammer vind ik het verdwijnen van het woord verwachten. Wachten is meer passief, verwachten is meer actief. Misschien zou het iets kunnen worden als:
4 En terwijl Hij met hen samenzat droeg Hij hen op: "Ga uit Jeruzalem niet weg, maar blijf de belofte van de Vader verwachten, welke u van Mij gehoord hebt.”
, zei HijDe NBV is wat vrijer met de formulering: 'Toen hij eens bij hen was'. In de grondtekst zit er ook iets in van met elkaar eten, daarom kwam ik op samenzitten. NBG heeft dan ook 'aanzitten'. Verder noemt de NBV 'in vervulling zal gaan', waarschijnlijk ter verduidelijking.
5 Want Johannes (door God geliefde) dompelde wel onder in water, u echter zult ondergedompeld worden in de Heilige Geest, niet veel dagen na deze.
5 “Want Johannes (door God geliefde) dompelde wel onder in water, u echter zult ondergedompeld worden in de Heilige Geest, niet veel dagen na deze.”
5 Johannes doopte met water, maar binnenkort worden jullie gedoopt met de heilige Geest.’
NBV laat 'want' weg en vermijdt het ongebruikelijke 'veel dagen na deze'.
(Nou de rest van Handelingen nog .....)
