In het ND van 11 augustus 2005 zegt prof. E. Schuurman het volgende:
"'Christenen verliezen strijdbaarheid'
Twee leerstoelen van de Reformatorische Wijsbegeerte worden opgeheven, zo meldde de stichting zaterdag. Het raakt professor Schuurman ,,heel diep''. En niet alleen vanwege de opstelling van de betrokken universiteiten, maar ook door de gelaten reactie van de stichting zelf. ,,Het is een teken dat we als christenen de strijdbaarheid verliezen.''
Egbert Schuurman, al 36 jaar hoogleraar Reformatorische Wijsbegeerte aan diverse universiteiten en nu nog in Wageningen, wordt er emotioneel van. Met het vertrek van zijn collega Geertsema dreigen de leerstoelen Reformatorische Wijsbegeerte in Groningen en Utrecht vanaf volgende maand te worden opgeheven. Sterker nog: in haar nieuwsbrief van afgelopen zaterdag spreekt de Stichting Reformatorische Wijsbegeerte al definitief over het verdwijnen van de twee leerstoelen.
Volgens de stichting zijn het niet zozeer de universiteiten van Groningen en Utrecht die geen ruimte meer willen bieden aan de leerstoelen, maar de betrokken filosofische faculteiten. ,,Ze concentreren zich daar sterk op zogenaamd objectieve wetenschapsfilosofie. De brede levensbeschouwelijke invalshoek van de reformatorische wijsbegeerte vinden ze te christelijk gekleurd'', aldus de stichting.
Schuurman is ontzet door het bericht. Onbegrijpelijk vindt hij de opstelling van de filosofische faculteiten, maar al even onbegrijpelijk de gelaten reactie van de stichting in haar nieuwsbrief. ,,Ik zie dat hier echt sprake is van een geestelijke strijd. Hoe kan het dat een filosofische faculteit alleen 'zogenaamd objectieve wetenschapsfilosofie' wil beoefenen? Juist filosofie is een geestelijke studie en moet het hebben van discussie en debat. Hier dringt duidelijk de geest van het atheïsme door, dat altijd zegt onbevooroordeeld te willen zijn maar ondertussen alleen wijsbegeerte toelaat die vanuit de eigen ideologie wordt bedreven. De faculteit wil geen filosofie toelaten die een andere visie heeft en onthoudt daarmee studenten de mogelijkheid tot een kritische reflectie, bijvoorbeeld op de verhouding tussen geloof en wetenschap of op de verantwoording in de cultuur.''
Dat de opheffing van de leerstoelen nu als definitief lijkt te worden aanvaard, vindt Schuurman onbegrijpelijk. ,,Ik ben in de reactie zeer teleurgesteld, omdat ze zo procedureel en slap is. Het verontrust me ook omdat het een teken van verlies aan geestkracht is. Het bestuur zegt blij te zijn dat de leerstoelen niet op alle universiteiten onder druk staan, maar dan beseft het niet wat de consequenties van deze stap kunnen zijn. Als we dit zomaar accepteren, staan ook de andere leerstoelen op de tocht. We raken nu tenslotte al een kwart van onze leerstoelen kwijt.''
Juist omdat er sprake is van een ideologische strijd, is een scherpe reactie geboden, meent Schuurman. ,,Als we niet oppassen, kan het ook gevolgen hebben voor de christelijke media en de christelijke politiek. Niet voor niets staat in Den Haag telkens de vrijheid van onderwijs ter discussie. Diezelfde geest zie je ook hier. Een kleine groep op de filosofische faculteit beslist ex cathedra - in de geest van D66-Kamerlid Bert Bakker - dat er geen levensbeschouwelijke filosofie meer mag worden gegeven en wij laten ons als christenen de kaas van het brood eten. Dat snijdt echt door mijn ziel.''
Wetenschappelijke standaard
De gelaten reactie die Schuurman tot nog toe bij de Stichting Reformatorische Wijsbegeerte waarneemt, is volgens hem symptomatisch. ,,Het is een teken dat we de strijdbaarheid aan het verliezen zijn. En helaas zie ik dat meer. Christelijke wetenschappers zijn vaak uiterst behoedzaam en stellen altijd dat we de wetenschappelijke standaard hoog moeten houden, omdat we het anders niet zouden redden. Nou, ik heb me in de 36 jaar dat ik hoogleraar ben, nooit zo erg om die zogenaamde wetenschappelijke standaard druk gemaakt, maar tot nog toe wel veel zegen en positieve reacties op mijn werk mogen ervaren. Het aantal studenten dat mede door de acht leerstoelen van de Reformatorische Wijsbegeerte als christenen tot zegen heeft kunnen worden op kruispunten in de maatschappij, is niet te tellen. Zelfs in Delft, waar 'objectieve wetenschap' zo hoog staat aangeschreven, is veel waardering voor de inbreng van de levensbeschouwelijke Reformatorische Wijsbegeerte. Maar ik zie dat veel christenen heel voorzichtig zijn en bang zijn voor hun wetenschappelijke reputatie.''
Als voorbeeld van die te behoedzame opstelling noemt Schuurman de houding van mensen in zijn omgeving, toen de Lindeboomleerstoel voor medische ethiek aan de Vrije Universiteit werd aangevraagd. ,,Zij zeiden toen: we moeten niet iemand in zo'n vijandige omgeving neerzetten. Uiteindelijk hebben we doorgezet en de hoogleraren Douma en Jochemsen hebben van die vijandige houding niets gemerkt.''
Laatste stuiptrekking
Dat sluit aan bij Schuurmans waarneming dat over het algemeen niet veel weerstand tegen de Reformatorische Wijsbegeerte bestaat. Het probleem ligt eerder bij de voorzichtige opstelling van christenen zelf, meent de hoogleraar. ,,De waardering is zowel nationaal als internationaal groot. Ik zie de reactie van de filosofische faculteiten van Groningen en Utrecht dan ook meer als een laatste stuiptrekking van het atheïsme.''
Het is om die reden dat Schuurman het onbegrijpelijk vindt dat er niet veel meer actie wordt ondernomen om de leerstoelen te behouden. Zelf heeft hij zich in ieder geval nog niet bij het verlies neergelegd. ,,De wet zegt dat hoogleraren alleen geweigerd kunnen worden als ze niet goed functioneren. Daarvan is hier geen sprake. Verder spreekt de wet in verband met de mogelijke opheffing van een leerstoel dat 'het belang van het wetenschappelijk onderwijs zich tengevolge van gewijzigde omstandigheden met de bevoegdheidsverklaring niet langer verdraagt'. Ook daarvan is geen enkele sprake. Ik vind dat we daarom in het geweer moeten komen. Dat kan via politiek overleg met bijvoorbeeld ChristenUnie, CDA en SGP. En later kunnen we ook een gesprek met minister Van der Hoeven (Onderwijs, red.) aanvragen. Het is mogelijk naar de Raad van State te gaan, we kunnen de Radboud Stichting en de Stichting Socrates die de katholieke en humanistische leerstoelen verzorgen, mobiliseren omdat dit ook voor hun hoogleraren gevolgen kan hebben. We kunnen ouders en oud-studenten erbij betrekken en al die christelijke hoogleraren die op de universiteiten werkzaam zijn. Ik vind het onbegrijpelijk dat er nog zo weinig is ondernomen. Laten we alsjeblieft strijdbaar blijven, anders laten we ons als christenen monddood maken.''
Heeft prof. Schuurman geljk?
