nav "Homosexualiteit verbieden?"
quote:
wellicht vind je het moeilijk voorstelbaar dat "christen zijn" geen keuze is. Toch is dat vrij aardig te vergelijken met homosexueel zijn, in die zin dat het "zijn" geen keuze is, het er naar handelen wel.
Ik vermoed dat Elle hetzelfde bedoelt, maar dat kan ze zelf wel uitleggen, voor mij is het zoiets als dat ik ook geen keuze heb gemaakt om "ronde aardist" te worden, of "gematigd liberaal". Ik noem beide voorbeelden, omdat ze twee kernelementen van dat wat je mijn geloof zou kunnen noemen raken: waarheid en goedheid. Het ene in objectieve zin, het andere in ethische zin.
waarheidIk geloof dat de aarde rond is. Niet uit keuze, niet omdat ik dat lollig vind. Sterker, als ik het voor het kiezen had, had ik liever een platte aarde gehad, want dat hele rond-concept heb ik als kind nogal lastig gevonden, en nog steeds merk ik dat ik, als ik vlieg, me in de luren laat leggen door de bol-meetkunde. (Nu maakt dat niet zoveel uit, als passagier is het hooguit verrassend om op een schermpje te zien dat je een totaal andere route volgt dan je gedacht had, ik hoef niet te sturen he)
Waarom geloof ik dan wel dat de aarde rond is? Ik heb nooit een mogelijkheid gehad dat vast te stellen, maar ik geloof het met een volstrekte zekerheid. Ik heb teveel verschijnselen gezien die zich prima laten verklaren vanuit het "aarde = rond"-model, en niet vanuit het "aarde = plat"-model. Ik ken een consistente, begrijpelijke, samenhangende uitleg over allerlei relevante aspecten van het rond-zijn van de aarde, over de fysica van die rondheid, over de krachten die meewerkten aan haar rondheid, aan de gevolgen en uitingen van die rondheid. Ik ken ook wel theoriën over de platheid van de aarde, maar die zijn inconsistent, verklaren vaak weinig maar beroepen zich op de autoriteit van geschriften waarvan de autoriteit in deze twijfelachtig is of ze beroepen zich op uiterst beperkte waarnemingen en het negeren van andere waarnemingen.
Op grond hiervan heb ik geen keuze gemaakt ronde-aardist te worden, maar op grond hiervan kan ik gewoon niet anders. Dat is zo sterk, dat als ik een voor mij nieuw verschijnsel zie met betrekking tot de aarde, ik het onmiddelijk en intuitief in het "ronde-aarde"-model pas, en het me serieus moeite kost het in een "platte-aarde"-model te wringen. Zo herinner ik me goed dat ik niet zo heel lang geleden voor het eerst intercontinentaal vloog, en vanaf grote hoogte de horizon gekromd zag. Ik heb er geen seconde voer nagedacht hoe dat bij een platte-aarde mogelijk is. In tegendeel, het was een volstrekte bevestiging van mijn geloof in de ronde aarde.
Mogelijk denk je dat dit een beetje een onnozel verhaaltje is over zaken waar toch werkelijk iedereen het over eens is. Met geloof is dat toch heel anders? Toch niet. Het feit dat de aarde rond is, en niet plat, is helemaal geen onomstreden feit. In de geschiedenis zijn er ontelbare culturen geweest die meenden dat de aarde plat was, en ook in onze cultuur zal je weinig jonge kinderen vinden die niet denken dat de aarde plat is.
Met mijn geloof is het niet anders. Ik heb evenmin ooit God gezien, als dat ik gezien heb dat de aarde een bol is. Maar toch wéét ik dat God bestaat, zo zeker als ik wéét dat de aarde rond is. Ik ken namelijk een consistente, begrijpelijke, samenhangende uitleg over allerlei relevante aspecten van een God-universum, over de metafysica van dat God-universum, over de krachten die meewerkten aan haar bestaan, aan de gevolgen en uitingen van de Godheid in dat God-universum. Ik ken ook wel theoriën over een Godloos-universum, en over allerlei varianten van een goden-univserum, en zelfs over een God-universum dat opmerkelijk vele lijkt op het echte God-universum, maar die zijn inconsistent, verklaren vaak weinig maar beroepen zich op de autoriteit van geschriften waarvan de autoriteit in deze twijfelachtig is of ze beroepen zich op uiterst beperkte waarnemingen en het negeren van andere waarnemingen.
Kortom, ik ben katholiek, zoals ik ronde-aardist ben. Niet uit keuze, maar omdat ik er niet omheen kan, dat het het enige model is waarbinnen de relevante waarnemingen zonder enig probleem plaatsbaar zijn, en waarmee wat ik waarneem begrijpelijk en samenhangend is.
goedheidIk wéét dat mensen een grote mate van individuele vrijheid moeten hebben, en dat de overheid slechts dan zich daarmee moet bemoeien als de vrijheid van de één de vrijheid van de ander aantast. Dat is geen keuze, maar een volstrekte zekerheid. Was het aan mijzelf, dan zou ik volstrekt geen liberaal zijn, maar groot voorstander van absolute macht. Voor mezelf, wel te verstaan. Ik vind persoonlijk het categorisch imperatief van Kant (zeg maar: handel alleen op een manier, die je als algemene wet zou willen zien) heel slim, maar ook vrij onaangenaam. Ik zou veel liever handelen volgens de regel: doe wat je wil, en de rest moet zich maar aanpassen.
Kortom, wat ik goed vind is niet mijn keuze, het is zelfs in strijd met mijn keuze. Maar ik vind het toch goed.
Wat ik goed of slecht vind is persoonlijk, maar niet uit mezelf. De antieke romeinen (dwz vóór-christelijk) was het al opgevallen dat mensen (en zij kenden vrij veel culturen indertijd) allemaal een set waarden delen, het allemaal eens zijn over een aantal zaken die als "goed" danwel als "slecht" worden gezien. Zij constateerden dat de natuur mensen een soort "wet" meegeeft die van een hogere rechtskracht is dan menselijke wetten: de natuurwet. Later zou Thomas van Aquino dat gegeven verder uitwerken in zijn filosofie van de wet, waarin hij de Goddelijke wet, de natuurwet en de menselijke wet in hun relatie beziet.
De constatering dat "goed" voor mensen tot op zekere hoogte een natuurlijk gegeven is, maakt het, tenminste voor mensen, objectief. Natuurlijk, het zou zomaar kunnen dat er ergens een ras van intelligente wezens bestaat die vinden dat het heel goed is om elkaar voor de lol dood te meppen, maar onder mensen bestaat in alle culturen een zeker besef van de slechtheid van het doodslaan van anderen onder willekeurige omstandigheden (wat niet weg neemt dat in de meeste culturen ook een zeker besef bestaat dat er omstandigheden zijn waaronder het prima is elkaar dood te meppen).
De simpele constarering dat er overeenkomsten zijn in ethisch begrip tussen alle bekende culturen, dus ook tussen culturen die dat niet van elkaar geleerd hebben, betekent dat ons begrip van goed en kwaad minstens deels aangeboren is. Nu ken ik een paar modellen die één en ander pogen te verklaren. De darwinistische evolutionaire ethiek probeert te laten zien dat ons besef van goed en kwaad een
individueel evolutionair voordeel geeft (denkfout van veel mensen die de evolutietheorie maar half begrijpen, is dat het in de evolutie zou gaan om het belang van de soort. Dat is echter onzin. In de ET draait het om het individu dat in strijd om het bestaan is met andere individuen). In het Boeddhistische begrip van karma zijn goed en kwaad eigenlijk afgeleiden van de onthechting die tot het Nirvana leidt. In de Joodse, Islamitische, Calvinistische en Katholieke ethiek staan goed en kwaad op overigens verschillende manieren, vooral in relatie tot God. Goed is daarbij ongeveer te definieren als "dat wat voldoet aan Gods wet/wens" en slecht als "de rest".
Daarnaast zijn er nog heel wat modellen door Verlichtingsfilosofen bedacht (Bentham met zijn maximalisatie-van-genot-model, Nietzsche met zijn machts-ethiek, enzovoort enzoverder) die allemaal proberen een model te bedenken dat God uitsluit en toch "werkt". Het feit dat al die benaderingen vastlopen, en dat de overigens behoorlijk atheïstische filosofie van Kant zelfs God "herintroduceert" om zijn ethische systeem maar rond te krijgen, maakt deze systemen echter wat beperkt van waarde. Het darwinistische model heeft als beperking dat het probeert te verklaren wat het waarneemt, maar dat het de ethiek zelf niet systematiseert, en dus als ethisch model nutteloos is.
En ja, dan krijg je dus weer dezelfde redenering: Ik ken een consistente, begrijpelijke, samenhangende uitleg over allerlei relevante aspecten van ethiek, over de meta-fysica van die ethiek, over de krachten die meewerkten aan deze ethiek, aan de gevolgen en uitingen van die ethiek. Ik ken ook wel theoriën over een God-loze ethiek, en over ethische systemen met een deïstische God, een tamelijk straffende God, een God die ons dingen aanrekent die een verre voorouder gedaan zou hebben, maar die zijn inconsistent, verklaren vaak weinig maar beroepen zich op de autoriteit van geschriften waarvan de autoriteit in deze twijfelachtig is of ze beroepen zich op uiterst beperkte waarnemingen en het negeren van andere waarnemingen.
Kortom, ook in dit opzicht ben ik katholiek, zoals ik gematigd liberaal ben. Niet omdat mij dat nou zo goed uitkomt, niet omdat ik daar voor kies, maar omdat ik geen andere optie zie.
