quote:
Hendrik-NG schreef op 05 december 2010 om 19:54:Een interessante geschiedenis in dit licht: de geschiedenis van Ester, en de volgende uitspraak van Mordechai (Ester 4):
13 Toen liet Mordechai het volgende antwoord aan Ester geven: ‘Beeld je maar niet in dat jij, omdat je in het koninklijk paleis woont, als enige van alle Joden zult ontkomen. 14 Als jij nu je mond niet opendoet, nu het moment daar is, komt er van een andere kant wel uitkomst en redding voor de Joden. Maar jij en je vaders familie komen dan om. Wie weet ben je juist koningin geworden met het oog op een tijd als deze.Als
jij nu je mond niet opendoet, nu het moment daar is,
komt er van een andere kant wel uitkomst en redding voor de Joden....
In visie van Mordechai geldt blijkbaar dat
Gods plan gewoon doorgaat, ondanks eventuele onwil (HET NIET MEE WILLEN WERKEN) van individuen... Aan
Ester de keuze hoe te handelen...
Het zwaard snijdt natuurlijk wel naar twee kanten. Morechai zegt ook: "
Wie weet ben je juist koningin geworden met het oog op een tijd als deze." Hij heeft hier duidelijk wel over sturing en (voor)bestemming. Esther en anderen hebben voor het 'koningin worden' ook de nodige keuzes gemaakt. Moredechai zegt dat dat (hij weet het niet zeker) met dit doel is gebeurd. Zo besloot koningin Wasti om niet naar koning Ahasveros te luisteren (Esther 1:12) waardoor de koning haar liet executeren. Later kiezen Eshter en Mordechai ervoor om Esther op te laten vallen (2:8.) want alleen de mooie meisjes werden uitgekozen. Het was niet moeilijk geweest om haar bv. te verminken of onder te smeren met modder. Ze 'koos' er echter voor om kandidaat te zijn. Daarna (2:9) blijkt dat Esther de koning wel bevalt. Daar had ze best wat aan kunnen doen, door niet als lief meisje, maar als ongetemde feeks over te komen. Verder koos Esther ervoor om naar Mordechai te luisteren (2:10) en niet haar joodse afkomst te vertellen. Als ze later naar de koning moet (voor een nachtelijke "keuring", 2:15) heeft ze weer de keuze hoe ze dat gaat doen en weet Esther de koning te verleiden
zonder goederen (dus met haar persoonlijkheid, etc). Nadat Esther koningin is, kiest ze ervoor een moordcomplot door te geven aan de koning (2:22)
Al die keuzes van Esther (en haar omgeving) worden door Mordechai samengevat als:
"Wie weet ben je juist koningin geworden met het oog op een tijd als deze.". Hij speculeert dat haar 'carriere' juist met een doel zo gelopen is
ondanks dat die toch aan elkaar hangt van persoonlijke keuzes van koningin Wasti, koning Ahasveros, Mordechai en Esther zelf. Met één andere keuze was die hele keten niet op dit eindpunt uitgekomen.
Dus Mordechai heeft het (frustrerend genoeg!) over beide: over de keuze van Esther,
en over dat het best wel eens zo kan zijn dat ze met een doel hier geplaatst is (dus ontkenning van de autonomie van haar keuzes uit het verleden).
Frustrerend, want het lijkt zo tegenstrijdig (en misschien is het dat zelfs wel!). Maar het is wel een patroon dat je vaker tegenkomt in de bijbel.
Exodus 7:22 -
"Maar de Egyptische geleerden deden door hun toverkunsten hetzelfde, zodat het hart van Farao verhardde en hij naar hen niet luisterde – zoals de HERE gezegd had." (idem 7:13, 8:19 en 1 Sam.6:6)
Exodus 9:12 -
"Maar de HERE verhardde het hart van Farao, zodat hij naar hen niet luisterde – zoals de HERE tot Mozes gezegd had." (idem 4:21, 10:20, 10:27)
Het ene moment is het zo dat God alleen maar voorspelt dat de farao niet naar Mozes zal luisteren. In 7:22 staat zelfs de reden voor die verharding: farao zag dat zijn eigen tovenaars dezelfde 'truc' konden als Mozes' gezelschap. Maar in Ex.9:12 en andere teksten staat juist dat God zelf het hart van de Farao verhardde
zodat de farao niet naar Mozes zou luisteren.
Weer die frustrerende tegenstrijdigheid. Aan de ene kant is het de farao die zich verhardt (zo wordt het in 1 Sam.6:6 ook aangehaald:
"Waarom toch zoudt gij uw hart verharden, zoals de Egyptenaren en Farao hun hart verhard hebben?") maar aan de andere kant wordt gesteld dat God het verharden deed.
Ook bij het joodse volk in de aanloop van de ballingschap zie je dit. In Jesaja 63 staat:
"Waarom liet Gij ons afdwalen, HERE, van uw wegen, verharddet Gij ons hart, zodat wij U niet vreesden? Keer weder ter wille van uw knechten, de stammen van uw erfdeel." (63:17.) maar elders (Jer.17:23) staat weer:
"Doch zij hebben niet gehoord, noch hun oor geneigd, maar zij hebben hun nek verhard in plaats van gehoor te geven en zich te laten gezeggen."En in het NT:
4 En Hij zeide tot hen: Is het geoorloofd op de sabbat goed te doen of kwaad te doen, een leven te redden of te doden? Maar zij zwegen stil. 5 En nadat Hij hen, zeer bedroefd over de verharding van hun hart, rondom Zich met toorn had aangezien, zeide Hij tot de mens: Strek uw hand uit! En hij strekte haar uit en zijn hand werd weder gezond. (Marcus 3)
tegenover Joh.12:
37 En hoewel Hij zovele tekenen voor hun ogen gedaan had, geloofden zij niet in Hem, 38 opdat het woord van de profeet Jesaja vervuld werd, dat hij sprak: Here, wie heeft geloofd, wat hij van ons hoorde? En aan wie is de arm des Heren geopenbaard? 39 Hierom konden zij niet geloven, omdat Jesaja elders gezegd heeft: 40 Hij heeft hun ogen verblind en hun hart verhard, dat zij niet met hun ogen zien, met hun hart verstaan en zich bekeren, en Ik hen geneze. 41 Dit zeide Jesaja, omdat hij zijn heerlijkheid zag en van Hem sprak. en Matteus 13:
10 En de discipelen kwamen en zeiden tot Hem: Waarom spreekt Gij tot hen in gelijkenissen? 11 Hij antwoordde hun en zeide: Omdat het u gegeven is de geheimenissen van het Koninkrijk der hemelen te kennen, maar hun is dat niet gegeven. 12 Want wie heeft, hem zal gegeven worden en hij zal overvloedig hebben; maar wie niet heeft, ook wat hij heeft, zal hem ontnomen worden. 13 Daarom spreek Ik tot hen in gelijkenissen, omdat zij ziende niet zien en horende niet horen of begrijpen. 14 En aan hen wordt de profetie van Jesaja vervuld, die zegt:
Met het gehoor zult gij horen en gij zult het geenszins verstaan, en ziende zult gij zien en gij zult het geenszins opmerken; 15 want het hart van dit volk is vet geworden, en hun oren zijn hardhorend geworden, en hun ogen hebben zij toegesloten, opdat zij niet zien met hun ogen, en met hun oren niet horen, en met hun hart niet verstaan en zich bekeren, en Ik hen zou genezen.
16 Maar uw ogen zijn zalig, omdat zij zien en uw oren, omdat zij horen. 17 Voorwaar, Ik zeg u: Vele profeten en rechtvaardigen hebben begeerd te zien wat gij ziet, en zij hebben het niet gezien, en te horen wat gij hoort, en zij hebben het niet gehoord.(Jesaja 6 waarnaar verwezen wordt:
8 Daarop hoorde ik de stem des Heren, die zeide: Wie zal Ik zenden en wie zal voor Ons gaan? En ik zeide: Hier ben ik, zend mij. 9 Toen zeide Hij: Ga, zeg tot dit volk: Hoort aldoor – maar verstaat niet, en ziet aldoor – maar merkt niet op. 10 Maak het hart van dit volk vet, maak zijn oren doof en doe zijn ogen dichtkleven, opdat het met zijn ogen niet zie en met zijn oren niet hore en opdat zijn hart niet versta, zodat het zich niet bekere en genezen worde.)
Ook hier zie je weer dat dubbele. Het ene moment is Jezus toornig omdat de harten verhardt zijn, het andere moment zegt Hij dat zo de profetie in vervulling gaat, dat (Joh.12:40.)
Hij de harten verhardt heeft!
Paulus schrijft het e.e.a. over het gebeuren met de farao, en het zou me niet verbazen als hier de zaak verhelderd wordt. Alleen is en blijft het voor mij toch nog steeds een beetje troebel:
10 Maar dit niet alleen; daar is ook Rebekka, bevrucht van één man, onze vader Isaak. 11 Want toen de kinderen nog niet geboren waren en goed noch kwaad hadden gedaan – opdat het verkiezend voornemen Gods zou blijven, niet op grond van werken, maar op grond daarvan, dat Hij riep, – 12 werd tot haar gezegd: De oudste zal de jongste dienstbaar zijn, 13 gelijk geschreven staat: Jakob heb Ik liefgehad, maar Esau heb Ik gehaat.
14 Wat zullen wij dan zeggen: Zou er onrechtvaardigheid zijn bij God? Volstrekt niet! 15 Want Hij zegt tot Mozes: Over wie Ik Mij ontferm, zal Ik Mij ontfermen, en jegens wie Ik barmhartig ben, zal Ik barmhartig zijn. 16 Het hangt dus niet daarvan af, of iemand wil, dan wel of iemand loopt, maar van God, die Zich ontfermt. 17 Want het schriftwoord zegt tot Farao: Daartoe heb Ik u doen opstaan, opdat Ik in u mijn kracht zou tonen en mijn naam verbreid zou worden over de gehele aarde. 18 Hij ontfermt Zich dus over wie Hij wil en Hij verhardt wie Hij wil. (Rom.9)
Kennelijk
mag God verharden wie Hij wil, en kiezen wie Hij wil, en doet Hij dat ook. Dan zou je denken:
klaar! Het is dus duidelijk, geen vrije wil...". Maar dan gaat Paulus weer verder:
19 Gij zult nu tot mij zeggen: Wat heeft Hij dan nog aan te merken? Want wie wederstaat zijn wil? 20 Maar gij, o mens! wie zijt gij, dat gij God zoudt tegenspreken? Zal het geboetseerde soms tot zijn boetseerder zeggen: Waarom hebt gij mij zo gemaakt? 21 Of heeft de pottebakker niet de vrije beschikking over het leem om uit dezelfde klomp het ene voorwerp te vervaardigen tot eervol, het andere tot alledaags gebruik? 22 En als God nu, zijn toorn willende tonen en zijn kracht bekend maken, de voorwerpen des toorns, die ten verderve toebereid waren, met veel lankmoedigheid verdragen heeft – 23 juist om de rijkdom zijner heerlijkheid bekend te maken over de voorwerpen van ontferming, die Hij tot heerlijkheid heeft voorbereid?
(...)
30 Wat zullen wij dan zeggen? Dit: heidenen, die geen gerechtigheid najaagden, hebben gerechtigheid verkregen, namelijk gerechtigheid, die uit geloof is; 31 doch Israël, hoewel het een wet ter gerechtigheid najaagde, is aan de wet niet toegekomen. 32 Waarom niet? Omdat het hierbij niet uitging van geloof, maar van vermeende werken. Zij hebben zich gestoten aan de steen des aanstoots, 33 gelijk geschreven staat:
Zie, Ik leg in Sion een steen des aanstoots en een rots der ergernis, en wie op hem zijn geloof bouwt, zal niet beschaamd uitkomen. (Rom.9)
Paulus zegt in feite, om de klagers voor te zijn:
Niet klagen, God is nu eenmaal de baas! Maar direct daarna gaat hij verder over hoe het kan dat Israel voor een deel niet gelooft, en dan merkt hij weer op dat zij niet uitgingen van geloof, en dat wie op Hem zijn geloof bouwt, niet beschaamd zal uitkomen.
Dus alweer die tegenstrijdigheid. Eerst uitleggen dat God beschikt en verhardt en kiest, en daarna dat Israel niet van geloof uitging.
Dit tegenstrijdige lijkt wel wat op de discussie rond Jezus' Goddelijkheid. We komen aan de ene kant talloze teksten tegen waar Jezus
onder de Vader staat, 'mens' of 'profeet' genoemd wordt, etc. Maar aan de andere kant teksten waar Jezus 'God' genoemd wordt, exclusieve eigenschappen van JHWH heeft, etc.
Net zoals we daar er niet uitkomen door de ene eigenschap tegen de andere uit te spelen (Arianisme:
Jezus is niet God, Docetisme:
Jezus is niet mens, Islam:
Jezus was slechts mens), kom je er zo ook niet uit bij het probleem van de vrije wil en Gods predestinatie. In het geval van Jezus' goddelijkheid kun je als iemand ariaans is, altijd wijzen op teksten waarin Jezus God is en als God beschreven wordt (Joh.1, etc), en andersom kun je bij een Docetist erop wijzen dat Jezus toch echt mens geworden is (Fil.2, etc.) en niet alleen schijnbaar. Datzelfde probleem hebben we hier ook. Op e.o.a. manier zien we in de bijbel dat geloof, gehoorzaamheid, kiezen voor God, etc. veel aandacht krijgen. Maar aan de andere kant ook dat het God is die expliciet mensen verhardt, kiest, bestemt. Als je claimt dat het ene het geval is, krijg je teksten uit het andere rijtje voor de voeten geworpen, en andersom.
Het is ook maar al te makkelijk om een karikatuur van het standpunt van de ander te maken (of zelfs van je eigen standpunt!). Dat zie je in Gaitema's post, waar hij spreekt over mensen die lekker achterover gaan hangen, omdat God toch alles voorbestemt. Dat is zeker een karikatuur want ondanks dat je in de bijbel talloze plekken vindt waaruit blijkt dat God bepaalt en bestemt, je tegelijkertijd (vaak in dezelfde passages) ook aansporingen ziet. Het kan ook zo zijn dat de mensen op wie Gaitema doelde, zich inderdaad zo gedragen, en in dat geval hebben ze een karikatuur gemaakt van de predestinatie, omdat ze heel eenzijdig één kant verabsoluteerd hebben.
