Ik ben het in behoorlijke mate eens met Alfredt dat het een vrij tricky zaak is om een onderwerp als dit meteen in verband te brengen met termen als 'zonde'. Als je een vrij grof onderscheid wilt maken tussen soorten rechtsregels, dan zijn er enerzijds de regels die voortkomen uit bepaalde morele overtuigingen (bijvoorbeeld 'gij zult niet stelen' -> Art. 310 WvS.) en anderzijds de regels die er zijn 'omdat het nou eenmaal op *een bepaalde* manier geregeld moet worden. Deze laatste categorie, waarbij het eigenlijk niet echt uitmaakt hóe het precies geregeld is, als er maar een eenduidige regel over is, hebben eigenlijk puur een ordenende functie. Hierbij kun je dan denken aan een regel als: "gij zult rechts rijden op de openbare weg". Dat moet nou eenmaal geregeld zijn, maar als in plaats van rechts links had gestaan, dan zou niemand daartegen gaan protesteren denk ik, hetgeen wel anders zou zijn als de wet zou toestaan dat wij elkaar de hersens inslaan. Zoals ik al zei is dit natuurlijk een zeer grof onderscheid, want er zit nog een wereld aan facetten tussen.
Nu, bij de eerste categorie regels is het niet moeilijk om de verbanden met de Tien Geboden, andere leefregels uit de bijbel, of algemeen aanvaarde fatsoensnormen te leggen. Meestal zijn dat de rechtsnormen die ook vrij snel te maken hebben met 'normen en waarden' en dergelijke. Voor de volledigheid: je kunt niet met redelijkheid stellen dat iemand kwalijke (zondige?) gedachten heeft, als hij liever links dan rechts zou rijden. Je kunt dat wél, in het geval dat iemand het heel normaal vindt om om zondagmiddag supporters van de tegenpartij onder de grasmat te schoppen.
Ik denk dat het dus
op z'n minst een beetje ervan af hangt onder welke categorie je de regeling van het intellectuele eigendom kunt plaatsen, hoe je deze kwestie in relatie tot 'zonde' moet beoordelen. De vraag is dus: is de wetgeving met betrekking tot intellectuele eigendom een regeling met een morele achtergrond, of heeft het puur een ordenende functie?
Ik denk dat we het er met zijn allen gauw over eens zijn dat ouderwetse diefstal, het wegnemen van andermans waardevolle dingen, iets moreel onaanvaardbaars is. Aan de andere kant zou men ook kunnen stellen dat het hele - van origine Romeinsrechtelijke - instituut van eigendom puur een vermogensrechtelijke aangelegenheid is, waarbij het dus gewoon om poen en aanzien draait.
Is het downloaden van muziek die door intellectueel eigendomsrecht is beschermd, net zo moreel verwerpelijk en dus eventueel ook zondig als gewone diefstal?
Wat is er dan eigenlijk zo moreel verwerpelijk aan gewone diefstal? Je benadeelt iemand, die hard gewerkt heeft voor z'n eigendom? Wellicht. Je bevooroordeelt jezelf ten koste van iemand anders? Wellicht. Het getuigt van respectloosheid ten aanzien van de persoonlijke zaken van degeen van wie je steelt? Interessant punt wat mij betreft.
Het komt er naar mijn idee in alle gevallen op neer dat je iemand vermogensschade, en eventueel ook enige immateriële schade toebrengt. Om het heel eenvoudig te maken: een zanger verdient zijn geld met het maken van mooie liedjes. Het enige wat hij te verkopen heeft is de vrucht van z'n creativiteit. Koopt niemand z'n cd, dan lijdt hij armoede. Simpel gezegd. Het lijkt mij dan vrij eerlijk om te stellen: als je wilt genieten van die muziek, dan betaal je daarvoor, want dat is de manier waarop de muzikant zelf z'n product aanbiedt. Iemand die meubels maakt, moet het hebben van z'n handigheid met hout. Als jij een bank wil hebben, dan betaal je daar netjes voor, want zo verdient de meubelmaker iets terug voor de moeite die hij in de bank heeft gestoken. Je kunt dan niet de bank 's nachts uit z'n werkplaats wegnemen en zeggen: "ik probeer 'm alleen even uit," of "hij maakt 'm veel te duur, dus dan vraagt hij er zelf om."
Net zo min als ik 'recht' op een bankstel heb, heb ik recht op het luisteren van bepaalde muziek. In beide gevallen getuigt het van respectloosheid tegenover de maker (of dat nou de muzikant of de meubelmaker is) als ik zonder iets terug te geven wil genieten van zijn product. Die persoon steekt er moeite in om iets moois te maken. Hij kan het voor zichzelf houden en niet openbaar maken, dan heb ik er zéker niets aan. Maar de beste man moet ook eten, dus verkoopt zijn bankstel / muziekstuk. Als ik dat graag wil 'hebben' of 'genieten' dan zal ik zijn prijs moeten betalen. Doe ik dat niet en 'steel' ik het goed om welke reden dan ook, dan heeft hij nog steeds geen brood op de plank en heb ik iets dat ik niet op die manier had mogen verkrijgen. Moreel onaanvaardbaar? Allebei wat mij betreft.
Zondig? Mja... als ik gewone diefstal (schenden van zakelijk eigendomsrecht) zondig noem... waarom schending van intellectuele eigendom dan niet? Goed beschouwd is óók de conventionele vorm van eigendom een fictie van het recht. Al dat soort dingen zijn terug te brengen tot een juridische constructie; een product van menselijk denken. Moreel gezien zijn ze, zoals ik hierboven heb betoogd, wat mij betreft evenzeer verwerpelijk.
Concluderend: ook al is het recht van intellectuele eigendom pas in de 19e eeuw tot bloei gekomen door een veranderende maatschappij (pas in een geïndustrialiseerde samenleving komt pas de juridische noodzaak aan het licht), het is ingesteld op grond van dezelfde morele overtuigingen die de Romeinen twee millennia eerder al noopten tot het regelen van de conventionele eigendom. Als wij er nu van uitgaan dat beide regelingen op dezelfde morele opvattingen gestoeld zijn, dan is het geen grote stap meer om óók het schenden van intellectuele eigendom zondig te noemen.
"Ja maar ik vind het downloaden van iemands liedje via internet wel iets anders, dan het stelen van het familie-erfstuk uit iemands slaapkamer! Dat eerste is toch veel minder erg, daar lijdt de artiest toch niet zo hard onder?"
Of we nu praten over 'grote zonde' of 'kleine zonde'... áls we dit soort dingen meteen in verband willen zien met de Bijbel en met termen als zonde (van mij hoeft dat niet eigenlijk, maar ik vind het wel aardig om er eens over door te denken) dan hebben we 't hoe dan ook over zonde. Dat het een minder is dan het ander doet er niet aan af dát er zonde is.
...Dat wil zeggen, als ik hierboven consequent ben geweest en geen stappen overgeslagen heb.
